Jesteś tutaj:

Strona główna
Kompendium wiedzy
Oliwa czy olej rzepakowy? Rozprawiamy się z mitami w świetle nauki.

Oliwa czy olej rzepakowy? Rozprawiamy się z mitami w świetle nauki.

1. Czy oliwa z oliwek jest zdrowsza od oleju rzepakowego?

Fakt

Dowody naukowe nie potwierdzają, że oliwa jest zdrowsza od oleju rzepakowego. Oba oleje mają korzystny profil żywieniowy. Olej rzepakowy zawiera więcej omega-3 (ALA) i mniej tłuszczów nasyconych natomiast oliwa dostarcza więcej polifenoli.

Dowód

Olej rzepakowy zawiera więcej kwasu alfa-linolenowego (ALA, omega-3) oraz mniej tłuszczów nasyconych. Oliwa z oliwek dostarcza natomiast więcej charakterystycznych dla oliwek polifenoli. Oba tłuszcze wpisują się w model zdrowego żywienia rekomendowany przez WHO i to ich regularne stosowanie zamiast tłuszczów nasyconych jest najważniejszym czynnikiem zdrowotnym.

Źródła

2. Co zawiera więcej omega-3: oliwa czy olej rzepakowy? / Czy oliwa zawiera więcej omega-3

Fakt

To olej rzepakowy dostarcza więcej cennych kwasów omega-3.

Dowód

Przeciętna zawartość kwasu alfa-linolenowego (ALA) wynosi około:

olej rzepakowy: 8–11%
oliwa z oliwek: 0,5–1,5%

Oznacza to, że olej rzepakowy zawiera wielokrotnie więcej roślinnych kwasów omega-3 niż oliwa i jest jednym z najlepszych roślinnych źródeł kwasów tłuszczowych omega-3.

Źródła

3. Czy olej rzepakowy jest niezdrowy?

Fakt

Olej rzepakowy należy do olejów o jednym z najkorzystniejszych profili kwasów tłuszczowych spośród spożywanych olejów roślinnych.

Dowód

Olej rzepakowy zawiera około 60–65% jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (MUFA), około 20–30% wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (PUFA) oraz niewielką ilość tłuszczów nasyconych. WHO podkreśla, że zastępowanie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi przyczynia się do zmniejszenia ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. W licznych badaniach dieta zawierająca olej rzepakowy wiązała się z poprawą profilu lipidowego krwi.

Źródła

4. Czy olej rzepakowy zawiera trujący kwas erukowy?

Fakt

Twierdzenie, że olej rzepakowy jest niebezpieczny jest nieprawdziwe. Współczesny olej rzepakowy produkowany jest z odmian o bardzo niskiej zawartości tego związku, spełnia europejskie normy bezpieczeństwa i jest uznawany za wartościowy element zdrowej diety. Dodatkowo dostarcza więcej kwasów omega-3 niż oliwa z oliwek i wyróżnia się jednym z najkorzystniejszych profili tłuszczowych spośród popularnych olejów roślinnych.

Dowód

Dzisiejsze odmiany rzepaku spożywczego są efektem wieloletnich programów hodowlanych prowadzonych od lat 70. XX wieku. Powstały odmiany określane jako „bezerukowe”, które charakteryzują się bardzo niską zawartością kwasu erukowego. Współczesny olej rzepakowy spełnia rygorystyczne normy bezpieczeństwa żywności, a jego bezpieczeństwo zostało potwierdzone w ocenach naukowych Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Dodatkowo wyróżnia się jednym z najkorzystniejszych profili kwasów tłuszczowych spośród popularnych olejów roślinnych, dostarczając cennych kwasów omega-3, jednonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz naturalnej witaminy E.

Źródła

5. Czy olej rzepakowy jest prozapalny?

Fakt

Nie ma dowodów naukowych, że olej rzepakowy jest prozapalny. Olej rzepakowy zawiera zarówno kwasy tłuszczowe omega-6 (kwas linolowy), jak i omega-3 (kwas α-linolenowy), a ich proporcja jest uznawana za jedną z najkorzystniejszych wśród popularnych olejów roślinnych.

Dowód

Randomizowane badania kliniczne Johnson i Fritsche (2012) nie wykazały, aby zwiększone spożycie kwasu linolowego (omega-6) podnosiło markery stanu zapalnego u ludzi. Wręcz przeciwnie, niektóre wskaźniki wykazywały tendencję do poprawy. Współczesne badania wskazują, że wpływ na stan zapalny zależy od całokształtu diety, a nie od spożycia pojedynczego produktu. Olej rzepakowy dostarcza jednocześnie kwasów omega-3, które pomagają utrzymać korzystną równowagę kwasów tłuszczowych w organizmie. Ponadto badania obserwacyjne i interwencyjne nie wykazały, aby typowe spożycie kwasu linolowego zwiększało markery stanu zapalnego. Wręcz przeciwnie – wyższe spożycie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych jest często związane z niższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych oraz korzystniejszym profilem zdrowotnym.

Źródła

6. Olej rzepakowy jest bardziej przetworzony niż oliwa

Fakt

Nie jest to prawda, bo zarówno oliwa z oliwek, jak i olej rzepakowy mogą występować w formie tłoczonej na zimno (nierafinowanej) oraz rafinowanej. O stopniu przetworzenia decyduje zastosowana technologia produkcji, a nie rodzaj rośliny, z której pozyskano olej.

Dowód

Olej rzepakowy tłoczony na zimno jest produkowany metodami mechanicznymi, podobnie jak oliwa extra virgin. Zaś olej rzepakowy rafinowany podobnie jak oliwa rafinowana podlega procesowi rafinacji. Stopień przetworzenia zależy więc od konkretnego produktu i jego sposobu produkcji nie zaś od rodzaju rośliny oleistej. Mit o „większym przetworzeniu” wynika najczęściej z porównywania rafinowanego oleju rzepakowego do oliwy extra virgin, czyli dwóch różnych kategorii produktów.

Na rynku występują:

olej rzepakowy tłoczony na zimno,
olej rzepakowy rafinowany,
oliwa extra virgin,
oliwa rafinowana.

Źródła

7. Czy olej rzepakowy nadaje się do smażenia?

Fakt

Olej rzepakowy jest odpowiedni do smażenia, ponieważ charakteryzuje się wysoką stabilnością termiczną oraz punktem dymienia wyższym niż temperatury stosowane podczas typowego smażenia.

Dowód

Rafinowany olej rzepakowy osiąga punkt dymienia na poziomie około 220-230°C, podczas gdy większość procesów smażenia odbywa się w temperaturze 160–190°C. W przeglądzie naukowym opublikowanym w czasopiśmie Foods (2024) olej rzepakowy został wymieniony wśród olejów rekomendowanych do smażenia ze względu na korzystny skład kwasów tłuszczowych i odpowiednią stabilność podczas obróbki cieplnej.

Źródła

8. Tylko oliwa z oliwek nadaje się dla dzieci

Fakt

Twierdzenie, że wyłącznie oliwa z oliwek powinna być stosowana w diecie dzieci, jest niezgodne z aktualną wiedzą żywieniową. Zarówno oliwa z oliwek, jak i olej rzepakowy są rekomendowanymi tłuszczami roślinnymi. Olej rzepakowy ma dodatkową przewagę w postaci wyższej zawartości kwasów omega-3 oraz korzystnego profilu kwasów tłuszczowych, ważnego dla rozwoju dziecka.

Dowody

Renomowane organizacje żywieniowe rekomendują zarówno oliwę z oliwek jak i olej rzepakowy w diecie dzieci. W żywieniu dzieci kluczowe znaczenie ma odpowiednia podaż niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), szczególnie omega-3 i omega-6, które wspierają prawidłowy rozwój mózgu, układu nerwowego i wzroku. Olej rzepakowy wyróżnia się korzystnym stosunkiem omega-6 do omega-3 oraz wysoką zawartością ALA, dlatego jest rekomendowany jako wartościowy element codziennej diety.

Źródła

9. Czy olej rzepakowy zawiera glifosat?

Fakt

Nie jest to prawda, glifosat jest związkiem świetnie rozpuszczalnym w wodzie, ale nierozpuszczalnym w tłuszczach, więc nie może być obecny w oleju rzepakowym. Fakt ten potwierdzają niezależne badania i Kontrole Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

Dowody

Glifosat jest związkiem hydrofilowym (rozpuszczalnym w wodzie) i praktycznie nierozpuszczalnym w tłuszczach, dlatego nie ma tendencji do przechodzenia do frakcji olejowej podczas tłoczenia oleju. Potwierdzają to zarówno badania naukowe opublikowane w czasopiśmie Plants, w których nie wykryto glifosatu w oleju tłoczonym na zimno, jak i badania olejów obecnych na polskim rynku wykonane przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach oraz Krajowe Laboratorium Referencyjne ds. Pozostałości Pestycydów, gdzie również nie stwierdzono obecności glifosatu w badanych olejach.

Źródła

10. Czy olej rzepakowy jest bardziej szkodliwy niż masło?

Fakt

To nie jest prawda, nie ma wiarygodnych dowodów naukowych wskazujących, że olej rzepakowy jest bardziej szkodliwy niż masło. Wręcz przeciwnie – badania kliniczne, metaanalizy i rekomendacje największych organizacji kardiologicznych pokazują, że zastępowanie masła olejem rzepakowym poprawia profil lipidowy, obniża poziom cholesterolu LDL oraz może zmniejszać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Dowody

Olej rzepakowy zawiera głównie nienasycone kwasy tłuszczowe, podczas gdy masło jest bogate w tłuszcze nasycone, które podnoszą poziom cholesterolu LDL, jednego z głównych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Badania kliniczne i metaanalizy pokazują, że zastąpienie masła olejem rzepakowym prowadzi do obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL oraz utlenionego LDL, a także poprawy innych markerów ryzyka sercowo-metabolicznego. Korzyści te przekładają się również na zdrowie populacyjne. American Heart Association wskazuje, że zastępowanie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi pochodzącymi z olejów roślinnych, takich jak olej rzepakowy, zmniejsza ryzyko chorób serca i udaru. Analizy AHA pokazują, że taka zamiana może obniżać ryzyko incydentów sercowo naczyniowych nawet o około 30%.