Który olej wybrać? Który jest najlepszy?
W skrócie: Według wpisu oleje uniwersalne rafinowane są przeznaczone do codziennego użytku w kuchni, także do smażenia i pieczenia, a oleje tłoczone na zimno to oleje dla smakoszy, przeznaczone wyłącznie do używania na zimno.
Na rynku mamy szeroki asortyment olejów jadalnych. Czasem możemy poczuć się zagubieni, zadajemy sobie wtedy pytanie, który olej wybrać? Który z nich jest najlepszy? Oprócz uniwersalnych olejów rafinowanych, w plastikowych jedno litrowych lub większych opakowaniach, mamy też liczne oleje wydobywane na zimno, najczęściej w małych szklanych opakowaniach – to szereg rodzajów oliwy z oliwek, w tym najcenniejsza extra virgin i różnorodne oleje tłoczone na zimno z nasion oleistych, pestek owoców, zarodków zbóż, nasion ziół i przypraw.
Oleje uniwersalne rafinowane są przeznaczone do codziennego użytku w kuchni do smażenia, gotowania, pieczenia, przygotowania majonezów, sosów czy sałatek. Te tłoczone na zimno to oleje dla smakoszy, o wyrazistej barwie, intensywnym smaku i zapachu, przeznaczone wyłącznie do używania na zimno: do dipów, sosów, past, sałatek. Często zawierają dużo wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (>50-70%) i szereg cennych związków bioaktywnych, o znaczeniu prozdrowotnym, w tym: związków fenolowych, karotenoidów, tokochromanoli, czy fitosteroli. Często traktowane są jako oleje specjalne lub suplementy diety, przeznaczone dla poszczególnych grup konsumentów: kobiet w ciąży, dzieci, sportowców czy seniorów. Ze względu na niską temperaturę dymienia (160-170°C) nie nadają się do smażenia. Poza tym niektóre z nich są bardzo drogie.
Wyjątkiem wśród olejów wydobywanych na zimno jest oliwa z oliwek extra virgin, możemy na niej smażyć, ale krótko (nie przegrzewać na patelni, nie przypalać), bo jej temperatura dymienia to ok. 180-190°C, nie jest to olej smażalniczy. Poza tym oliwa jest kilka razy droższa niż powszechnie stosowane oleje rafinowane. Nie można porównywać tych dwóch olejów, to oleje o różnych przeznaczeniach. Szkoda tak drogiego oleju do smażenia, lepiej już wybrać rafinowaną oliwę z oliwek (tzw. oliwa z oliwek bez dopisku virgin lub oliwa ekstrahowana z wytłoków z oliwek). Naszą polską oliwą tzw. oliwą północy” jest olej rzepakowy tłoczony na zimno, najlepiej z nasion wysokooleinowych, niektórzy nasi producenci, też takie oferują specjalnie do smażenia.
Najlepszym wyborem do codziennego użytku w domu, w kuchni są oleje rafinowane o temperaturze dymienia powyżej 200-230°C. Są uniwersalne, neutralne w smaku, to oleje do wszystkiego. Wybierajmy zatem jeden olej do wszystkiego, ewentualnie drugi – do zadań specjalnych, do sałatek, jakiś olej tłoczony na zimno, by uzupełnić naszą codzienną dietę dodatkowo w wielonienasycone kwasy tłuszczowe i pożądane związki bioaktywne np. związki fenolowe czy tokoferole. Pamiętajmy, żeby nie przesadzać z olejami, które są źródłem kwasu linolowego – omega 6, jeśli mamy ich za dużo w diecie mogą działać przeciwstawnie, zamiast dobrze, to prozapalnie. Wielokrotnie już pisano o tym, że koniecznie trzeba dbać o odpowiednie proporcje kwasów omega 6 do omega 3 w naszej diecie. Lepiej mieć więcej kwasów tłuszczowych omega 3, pochodzących np. z tłoczonego na zimno oleju lnianego, czy rzepakowego. W kwasy omega 6 bogaty jest szczególnie olej słonecznikowy, sojowy, kukurydziany.
Najlepszym wyborem jest olej rzepakowy.
Jest uznany za najwartościowszy ze względu na:
-
wysoką zawartość kwasu oleinowego, tak jak w oliwie z oliwek,
-
dobre proporcje kwasów omega 6 do omega 3 tak jak 2 do 1,
-
najmniejszą zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych 6-7%, w oliwie jest ich 2 razy więcej tj. 12-15%, podobnie jak w oleju słonecznikowym,
-
największą zawartość fitosteroli spośród najpopularniejszych olejów, a fitosterole i kwas oleinowy regulują naszą gospodarkę lipidową i poziom cholesterolu w krwi,
-
zawartość tokoferoli, w tym głównie gamma tokoferolu, a to dobry przeciwutleniacz.
Warto podkreślić, że olej rzepakowy dodatkowo jest:
-
nasz polski (rzepak to nasz jedyny rodzimy surowiec oleisty, jesteśmy samowystarczalni pod tym względem, mamy olej z polskiego rzepaku od polskich rolników),
-
ogólnie dostępny,
-
tani, od naszych polskich producentów olejów,
-
jest bardzo dobrym składnikiem naszej środkowo europejskiej diety; oliwa to składnik diety śródziemnomorskiej, innej niż nasza; my nie jemy tyle ryb, owoców morza, świeżych owoców i warzyw, nasion roślin strączkowych czy orzechów, co na południu Europy, zatem wybierajmy to co lokalne, nasze, polskie.
Dr hab. Małgorzata Wroniak, prof. SGGW
Sfinansowano z Funduszu Promocji Roślin Oleistych
Zobacz także: olej tłoczony na zimno czy rafinowany, cechy oleju rzepakowego i oliwy z oliwek.








