Czy z punktu widzenia współczesnej kardiologii spożywanie oleju rzepakowego ma sens profilaktyczny?

Czy olej rzepakowy może korzystnie wpływać na profil lipidowy?

Olej rzepakowy może wspierać obniżenie stężenia cholesterolu LDL, szczególnie gdy zastępuje w diecie tłuszcze bogate w nasycone kwasy tłuszczowe. Znaczenie ma zatem zarówno jego skład, jak i rodzaj tłuszczu, którego spożycie ograniczamy na jego rzecz.

Potwierdzają to wyniki przeglądu systematycznego i metaanalizy obejmującej 42 publikacje naukowe. W porównaniach z tłuszczami nasyconymi stosowanie oleju rzepakowego wiązało się ze stężeniem cholesterolu LDL niższym średnio o 0,49 mmol/l, czyli około 19 mg/dl. Wielkość efektu różniła się jednak między badaniami, dlatego wartości tej nie należy traktować jako przewidywanego wyniku u każdej osoby.

Korzystny wpływ na stężenie LDL potwierdzono również w metaanalizie 27 badań z udziałem 1359 uczestników, w której odnotowano także obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego.

Jak przełożyć te wyniki na codzienne wybory? Olej rzepakowy można wykorzystać jako zamiennik części tłuszczów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe, na przykład masła używanego do przygotowywania potraw. Kluczowa jest zamiana tłuszczu, a nie samo dodawanie oleju do dotychczasowej diety. Taki nawyk poprawia jakość spożywanych tłuszczów i może wspierać kontrolę stężenia cholesterolu LDL jako element całościowego postępowania żywieniowego.

Czy zastępowanie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi może zmniejszać ryzyko sercowo-naczyniowe?

Zastępowanie tłuszczów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe źródłami kwasów nienasyconych jest jednym z zalecanych sposobów ograniczania ryzyka sercowo-naczyniowego. Olej rzepakowy, dzięki swojemu składowi, może być elementem takiej zmiany w codziennym żywieniu. Wydaje się to szczególnie istotne dla mieszkańców krajów basenu Morza Bałtyckiego, gdzie olej rzepakowy jest powszechnie dostępny i stanowi lokalne źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych, wpisujące się w zalecenia dotyczące profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych.

Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego podkreślają, że znaczenie ma zarówno ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych, jak i wybór składników, które zajmą ich miejsce. Korzystnym rozwiązaniem jest zastępowanie ich kwasami nienasyconymi obecnymi m.in. w olejach roślinnych, orzechach i nasionach.

Ilustrują to wyniki analizy dwóch dużych badań kohortowych, przywołanej w wytycznych ESC. Oszacowano w niej, że zastąpienie nasyconych kwasów tłuszczowych dostarczających 5% całkowitej energii diety równoważną energetycznie ilością kwasów wielonienasyconych wiązało się z 25% niższym względnym ryzykiem choroby wieńcowej. W przypadku kwasów jednonienasyconych różnica wynosiła 15%. Analiza dotyczyła zatem zmiany składu diety przy zachowaniu tej samej podaży energii.

Danych dotyczących zdarzeń klinicznych dostarczają również badania randomizowane. W przeglądzie Cochrane z 2020 roku ograniczenie spożycia tłuszczów nasyconych w interwencjach trwających co najmniej dwa lata prowadziło do około 17% względnej redukcji ryzyka łącznie ocenianych zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Z perspektywy codziennych wyborów żywieniowych zastępowanie masła lub smalcu olejem rzepakowym jest więc prostym sposobem realizacji zaleceń dotyczących jakości tłuszczu w diecie.

Jakie znaczenie dla zdrowia serca mają kwasy omega-3 i omega-6 zawarte w oleju rzepakowym?

Olej rzepakowy dostarcza kwasu alfa-linolenowego (ALA), należącego do rodziny omega-3, oraz kwasu linolowego (LA), należącego do rodziny omega-6. Oba są niezbędnymi nienasyconymi kwasami tłuszczowymi – organizm człowieka nie potrafi ich syntetyzować, dlatego muszą być dostarczane z pożywieniem.

Znaczenie ALA dla zdrowia układu krążenia analizowano między innymi w metaanalizie badań kohortowych opublikowanej w „BMJ” w 2021 roku. Większe spożycie tego kwasu wiązało się z niższym ryzykiem zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych, w tym z powodu choroby wieńcowej. Wyniki te przemawiają za uwzględnianiem roślinnych źródeł omega-3 w diecie.

Jak codzienny wybór tłuszczu w kuchni może wspierać zdrowie serca i naczyń?

Zastępowanie części źródeł nasyconych kwasów tłuszczowych olejem rzepakowym to prosta zmiana, która może sprzyjać obniżeniu stężenia cholesterolu LDL i wpisuje się w zalecenia profilaktyki sercowo-naczyniowej. Jej znaczenie wynika przede wszystkim z regularności – codzienne wybory żywieniowe kształtują sposób odżywiania przez kolejne lata.

W praktyce warto zacząć od posiłków przygotowywanych najczęściej: wykorzystać olej rzepakowy do duszenia warzyw, pieczenia czy przygotowania sosu do sałatki, zastępując nim tłuszcze bogate w nasycone kwasy tłuszczowe. Taki nawyk może stać się trwałym elementem diety opartej na warzywach, produktach pełnoziarnistych, nasionach roślin strączkowych, orzechach i rybach.

Odpowiedni sposób żywienia, aktywność fizyczna, niepalenie tytoniu oraz kontrola ciśnienia tętniczego i stężenia cholesterolu wzajemnie się uzupełniają. Zmiana tłuszczu używanego w kuchni jest jednym z konkretnych działań, od których można zacząć.

Czy dieta wspierająca zdrowie serca może opierać się na lokalnych produktach?

Tak. Przykładem jest dieta nordycka, w której olej rzepakowy stanowi jedno z podstawowych źródeł tłuszczu. Ten model żywienia wykorzystuje produkty charakterystyczne dla Europy Północnej, a badania wskazują na jego korzystny wpływ na wybrane czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego.

Podstawę diety nordyckiej tworzą pełnoziarniste produkty z zbożowe, warzywa, owoce jagodowe, jabłka, gruszki, nasiona roślin strączkowych, orzechy i ryby. Olej rzepakowy dostarcza w niej nienasyconych kwasów tłuszczowych. Wiele z tych produktów jest dobrze znanych również w polskiej kuchni, co ułatwia wykorzystanie tego sposobu żywienia w codziennych posiłkach.

W przeglądzie systematycznym opublikowanym w 2022 roku, obejmującym między innymi sześć badań randomizowanych z udziałem 717 osób, stosowanie diety nordyckiej sprzyjało obniżeniu stężenia cholesterolu LDL oraz ciśnienia skurczowego w porównaniu z dietami kontrolnymi. Wielkość efektów różniła się między badaniami. Nowsza metaanaliza z 2025 roku również wykazała poprawę wybranych parametrów metabolicznych w badaniach interwencyjnych, a w badaniach obserwacyjnych – związek większego przestrzegania tego modelu żywienia z niższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.

Korzyści te dotyczą całego sposobu żywienia. Olej rzepakowy jest jego wartościowym składnikiem, współtworzącym dietę bogatą w produkty roślinne, błonnik i nienasycone kwasy tłuszczowe.

Prof. dr hab. n. med. Artur Mamcarz

Kierownik III Kliniki Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, wieloletni Prodziekan II WL WUM, członek pierwszej Rady Uczelni WUM. Współzałożyciel i były Przewodniczący Sekcji Farmakoterapii Sercowo-Naczyniowej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, Sekcji Kardiologii Sportowej PTK, Sekcji Rehabilitacji Kardiologicznej i Fizjologii Wysiłku PTK oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Stylu Życia (Członek Zarządu Towarzystwa). Członek Rady Naukowej przy Polskiej Federacji Producentów Żywności, Prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Holistycznej.
Autor licznych prac naukowych i monografii m.in. z zakresu kardiologii sportowej, farmakologii klinicznej, kardioseksuologii, medycyny stylu życia, OTYŁOŚCI.
Ceniony i lubiany wykładowca akademicki, popularyzator wiedzy o medycynie i zdrowym stylu życia.
Prywatnie amator dobrych smaków, muzyki, literatury i podróży.

Dr n. med. i n. o zdr. Adrian Kwaśny

Dietetyk, wykładowca akademicki. W swojej pracy łączy działalność naukową, dydaktyczną i kliniczną. Jego zainteresowania koncentrują się na żywieniu w chorobach sercowo-naczyniowych oraz wybranych aspektach żywienia klinicznego. Jest przewodniczącym elektem Sekcji Pielęgniarstwa Kardiologicznego i Pokrewnych Zawodów Medycznych Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

#Fundusze Promocji

Bibliografia

Amiri M, Raeisi-Dehkordi H, Sarrafzadegan N, Forbes SC, Salehi-Abargouei A. The effects of Canola oil on cardiovascular risk factors: A systematic review and meta-analysis with dose-response analysis of controlled clinical trials. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2020;30(12):2133–2145.
doi:10.1016/j.numecd.2020.06.007.
Ghobadi S, Hassanzadeh-Rostami Z, Mohammadian F, Zare M, Faghih S. Effects of Canola Oil Consumption on Lipid Profile: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Clinical Trials. J Am Coll Nutr. 2019;38(2):185–196.
doi:10.1080/07315724.2018.1475270.
Visseren FLJ i wsp. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J. 2021;42(34):3227–3337.
doi:10.1093/eurheartj/ehab484.
Li Y i wsp. Saturated Fats Compared With Unsaturated Fats and Sources of Carbohydrates in Relation to Risk of Coronary Heart Disease: A Prospective Cohort Study. J Am Coll Cardiol. 2015;66(14):1538–1548.
doi:10.1016/j.jacc.2015.07.055.
Hooper L, Martin N, Jimoh OF, Kirk C, Foster E, Abdelhamid AS. Reduction in saturated fat intake for cardiovascular disease. Cochrane Database Syst Rev. 2020;8:CD011737.
doi:10.1002/14651858.CD011737.pub3.
National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Omega-3 Fatty Acids: Fact Sheet for Health Professionals.
Źródło internetowe.
Naghshi S, Aune D, Beyene J, Mobarak S, Asadi M, Sadeghi O. Dietary intake and biomarkers of alpha linolenic acid and risk of all cause, cardiovascular, and cancer mortality: systematic review and dose-response meta-analysis of cohort studies. BMJ. 2021;375:n2213.
doi:10.1136/bmj.n2213.
Visseren FLJ i wsp. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J. 2021;42(34):3227–3337.
doi:10.1093/eurheartj/ehab484.
Amiri M, Raeisi-Dehkordi H, Sarrafzadegan N, Forbes SC, Salehi-Abargouei A. The effects of Canola oil on cardiovascular risk factors: A systematic review and meta-analysis with dose-response analysis of controlled clinical trials. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2020;30(12):2133–2145.
doi:10.1016/j.numecd.2020.06.007.
Massara P i wsp. Nordic dietary patterns and cardiometabolic outcomes: a systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies and randomised controlled trials. Diabetologia. 2022;65(12):2011–2031.
doi:10.1007/s00125-022-05760-z.
Bakhshimoghaddam F, Jafarirad S, Parsanahad M. Nordic diet and chronic disease: a GRADE-assessed systematic review and meta-analysis of prospective cohorts and randomized controlled trials. Eur J Nutr. 2025;64:298.
doi:10.1007/s00394-025-03820-9.