Loading...Czy w oleju rzepakowym dostępnym na polskim rynku jest glifosat?
Jesteś tutaj:
Jakie cechy oleju rzepakowego czynią go cenniejszym od oliwy z oliwek?
„Olej rzepakowy przewyższa oliwę z oliwek przede wszystkim 10-krotnie wyższą zawartością kwasu omega-3 (ALA) oraz idealnym stosunkiem kwasów omega-6 do omega-3 (2:1 wobec 12:1 w oliwie). Dodatkowo zawiera ponad dwukrotnie więcej steroli roślinnych i witaminy E, co przekłada się na skuteczniejszą poprawę profilu lipidowego i silniejszą ochronę przed chorobami układu krążenia.”
Z uwagi na wyjątkowe właściwości oleju rzepakowego, wynikające głównie z unikalnego profilu tłuszczowego, żaden inny olej, w tym oliwa z oliwek nie łączy w sobie tak wielu walorów prozdrowotnych i kulinarnych.
Od wielu lat zalecenia żywieniowe wielu grup ekspertów jednomyślnie wskazują na potrzebę zastępowania tłuszczów nasyconych (głównie zwierzęcych) tłuszczami nienasyconymi, w tym przede wszystkim olejami roślinnymi, z wyjątkiem olejów tropikalnych. Chociaż poszczególne rodzaje olejów fizycznie trudno jest odróżnić, to ich profil tłuszczowy jest zróżnicowany, co wpływa zarówno na ich zastosowanie kulinarne, jak i działanie w organizmie. Olej rzepakowy i oliwę z oliwek charakteryzuje wysoka zawartość kwasów tłuszczowych jednonienasyconych, w przeciwieństwie do oleju sojowego, czy słonecznikowego, w których dominują kwasy tłuszczowe wielonienasycone.
Jednakże, pomimo znacznego podobieństwa oleju rzepakowego i oliwy z oliwek stwierdza się różnice składu, przemawiające na korzyść oleju rzepakowego. Kluczowym elementem jest niezwykle cenny kwas alfa-linolenowy z grupy omega-3. Jego zawartość w oleju rzepakowym rafinowanym jest 10-krotnie większa niż w oliwie z oliwek (średnio 8 g vs. 0,8 g/100 g produktu), a w innych olejach, poza lnianym nie występuje w ogóle lub w ilościach śladowych. W kontekście powszechnego niedoboru kwasów omega-3 w diecie Polaków olej rzepakowy jest zatem niezastąpionym produktem prozdrowotnym.
Kwas alfa-linolenowy zaliczany jest do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), którego organizm człowieka nie potrafi wytwarzać, dlatego należy go dostarczać z dietą. Po spożyciu podlega w organizmie dalszym korzystnym przemianom, wydłużającym jego strukturę i tworzącym wiązania podwójne, w wyniku czego powstają długołańcuchowe kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 – eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA). Rozwój nauki o żywieniu dostarczył niepodważalnych danych o niezwykle ważnej roli kwasów omega-3. Przede wszystkim należy wymienić ich działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i usprawniające funkcję śródbłonka naczyń krwionośnych. Wyższe stężenie tych związków we krwi wiąże się z niższym poziomem biomarkerów stanu zapalnego, co w konsekwencji może zmniejszać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, spadku funkcji poznawczych i chorób otępiennych.
Zawartość kwasów omega-3 w oleju rzepakowym jest na tyle duża, że olej ten spełnia ustalone prawnie kryteria dla oświadczenia zdrowotnego „wysoka zawartość kwasów tłuszczowych omega-3”. Dla porównania, w przypadku oliwy z oliwek ich ilość jest dalece niewystarczająca, by przekazywać konsumentom jakiekolwiek informacje o obecności i działaniu tych składników.
Drugą cechą, wyróżniającą olej rzepakowy od oliwy z oliwek jest bardzo dobra proporcja kwasu linolowego, należącego do omega-6 (n-6) do kwasu alfa-linolenowego (omega-3; n-3). Stosunek tych kwasów w oleju rzepakowym jest wzorowo zbilansowany i wynosi 2:1, natomiast w oliwie z oliwek jest nadmiernie wysoki – 12:1. Jest to o tyle istotne, gdyż w zaleceniach żywieniowych podkreśla się, by w całodziennej diecie spożycie kwasów omega 6 nie przekraczało spożycia kwasów omega-3 więcej niż czterokrotnie. Wynika to z faktu, że oba rodzaje kwasów tłuszczowych metabolizowane są przez te same enzymy i w przypadku dominacji kwasów n-6 przekształcanie kwasu alfa-linolenowego w kwas EPA i DHA jest ograniczone. Współczesna dieta (określana jako zachodnia) charakteryzuje się nadmiernym spożyciem kwasów n-6, co powoduje, że ich proporcja do kwasów n-3 osiąga wartość nawet 20:1. Konsekwencją tego jest podwyższone ryzyko przewlekłych stanów zapalnych, sprzyjających patogenezie wielu chorób.
Wymieniając korzystne cechy oleju rzepakowego nie można pominąć steroli roślinnych i witaminy E, których zawartość jest ponad dwukrotnie większa niż w oliwie z oliwek (średnio 894 mg vs. 288 mg/100 g w przypadku steroli oraz 26 mg vs. 12 mg/100 g w przypadku witaminy E). Fitosterole wykazują działanie terapeutyczne, hamując jelitowe wchłanianie cholesterolu i zwiększając jego wydalanie. W badaniu ogólnopolskim (WOBASZ II) mediana dziennego spożycia steroli roślinnych przez osoby dorosłe wyniosła 256 mg, a olej rzepakowy okazał się najważniejszym źródłem tych składników (17% ogólnej puli spożycia). Witamina E jest z kolei silnym antyoksydantem, dzięki czemu chroni przed utlenianiem zawarty w oleju rzepakowym wielonienasycony kwas alfa-linolenowy, wpływając na stabilność wartości odżywczej i przedłużając trwałość oleju.
Oleje roślinne jako ważna podgrupa tłuszczów są od lat przedmiotem licznych badań nad ich wpływem na gospodarkę lipidową organizmu. W świetle meta-analizy, podsumowującej 42 kontrolowane badania kliniczne olej rzepakowy znacząco poprawia wiele czynników ryzyka kardiometabolicznego (stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL, stosunek LDL/HDL, poziom apolipoproteiny B) w porównaniu z innymi olejami spożywczymi. W stosunku do oliwy z oliwek poziom tych wskaźników zmniejszył się o 0,23 mmol/l w przypadku cholesterolu całkowitego, o 0,17 mmol/l w przypadku cholesterolu LDL, a w odniesieniu do triglicerydów frakcji VLDL o 0,10 mmol/l. Lepszą skuteczność oleju rzepakowego, w stosunku do oliwy z oliwek potwierdziła także późniejsza meta-analiza 13 randomizowanych badań kontrolnych. Dokładny mechanizm tej skuteczności nie jest poznany, ale przypuszcza się, że w największym stopniu może to wynikać z obecności kwasów omega-3. Warto wspomnieć, że na podstawie oceny dowodów naukowych Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności uznał, że kwas alfa-linolenowy (ALA) pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi, gdy spożywany jest w ilości dwóch gramów dziennie. Oświadczenie zdrowotne o takim brzmieniu może być zamieszczane na opakowaniach oleju rzepakowego, ponieważ ma on tak dużo tego składnika, że trzykrotnie przewyższa ustalone prawem minimalne kryteria. Z kolei spożycie dwóch gramów kwasu ALA zapewniają już dwie łyżki oleju. W Stanach Zjednoczonych uznaje się, że olej rzepakowy w ilości 19 gramów dziennie (1½ łyżki) może zmniejszać ryzyko choroby wieńcowej, przy czym, aby wystąpił ten możliwy efekt olej rzepakowy powinien zastąpić w diecie podobną ilość tłuszczów nasyconych, bez zwiększania kaloryczności diety.
Olej rzepakowy wyróżnia się zatem wyjątkowymi wartościami. Jest neutralny w smaku, ma wiele zalet kulinarnych i niepodważalne właściwości zdrowotne. Oliwa z oliwek, pomimo pewnego podobieństwa charakteryzuje się dość specyficznym smakiem (lekko gorzkim i pikantnym), co powoduje, że może bardzo dobrze sprawdzać się tam, gdzie chcemy wzmocnić profil smakowy potraw.
Prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Regina Wierzejska jest wieloletnim pracownikiem naukowym, ekspertem w zakresie żywienia człowieka. Jest autorką licznych publikacji naukowych, opracowań z obszaru bezpieczeństwa żywności i sposobu żywienia, a także wykładowcą na ogólnopolskich konferencjach naukowych. Poza działalnością naukowo-badawczą z przyjemnością angażuje się w popularyzację wiedzy naukowej w społeczeństwie.
#Fundusze Promocji
Literatura:
- Djuricic I., Calder P.C.: Beneficial outcomes of omega-6 and omega-3 polyunsaturated fatty acids on human health: an update for 2021. Nutrients, 2021, 13(7), 2421.
- Simopoulos A.P.: An increase in the omega-6/omega-3 fatty acid ratio increases the risk for obesity. Nutrients, 2016, 8(3), 128.
- Yang R., Xue L., Zhang L. i wsp.: Phytosterol contents of edible oils and their contributions to estimated phytosterol intake in the Chinese diet. Foods, 2019, 8, 334.
- Witkowska A.M., Waśkiewicz A., Zujko M.E. i wsp.: Assessment of plant sterols in the diet of adult Polish population with the use of a newly developed database. Nutrients, 2021, 13, 2722.
- Amiri M., Raeisi-Dehkordi H., Sarrafzadegan N. i wsp.: The effects of canola oil on cardiovascular risk factors: a systematic review and meta-analysis with dose-response analysis of controlled clinical trials. Nutr. Metab. Cardiovasc. Dis., 2020, 30(12), 2133-2145.
- Pourrajab B., Sharifi-Zahabi E., Soltani S. i wsp.: Comparison of canola oil and olive oil consumption on the serum lipid profile in adults: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Crit. Rev. Food Sci. Nutr., 2023, 63(33), 12270-12284.
- Sala-Vila A., Tintle N., Westra J. i wsp.: Plasma omega-3 fatty acids and risk for incident dementia in the UK Biobank study: a closer look. Nutrients, 2023, 15(23), 4896.
- Barnes S., Chowdhury S., Gatto N.M. i wsp.: Omega-3 fatty acids are associated with blood-brain barrier integrity in a healthy aging population. Brain Behav., 2021, 11(8), e2273.
Czytaj także
