Nowa piramida żywieniowa w USA wywołała ogromne emocje, ponieważ bardziej eksponuje produkty takie jak czerwone mięso, masło i pełnotłusty nabiał. Nie oznacza to jednak rewolucji w nauce o żywieniu. Oficjalne wytyczne żywieniowe USA nadal zalecają ograniczenie tłuszczów nasyconych do mniej niż 10% dziennej podaży energii oraz zastępowanie ich tłuszczami nienasyconymi. Zalecenie to pozostaje niezmienne od wielu lat. Jako fundament zdrowej diety wskazywane są oleje roślinne, orzechy, nasiona oraz ryby, czyli główne źródła nienasyconych kwasów tłuszczowych.

Największa kontrowersja wokół nowej piramidy żywieniowej USA polega na tym, że promuje ona większą obecność produktów bogatych w tłuszcze nasycone, jednocześnie pozostawiając bez zmian limit ich spożycia. W praktyce oznacza to, że utrzymanie poziomu tłuszczów nasyconych poniżej 10% energii jest praktycznie niemożliwe przy częstym sięganiu po masło, tłuste sery i czerwone mięso.

Dowód

Badania stanowiące podstawę amerykańskich Dietary Guidelines pokazują, że największe korzyści zdrowotne nie wynikają wyłącznie ze zmniejszania spożycia tłuszczów nasyconych, ale przede wszystkim z zastępowania ich tłuszczami nienasyconymi. Do rekomendowanych źródeł należą oleje roślinne (w tym olej rzepakowy i oliwa z oliwek), orzechy, nasiona oraz ryby. Taka zamiana obniża stężenie cholesterolu LDL i zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Gdzie pojawia się kontrowersja?

Kontrowersje nie dotyczą samej treści wytycznych, ale sposobu ich prezentacji. Krytycy zwracają uwagę, że nowa grafika pokazuje masło, czerwone mięso i pełnotłusty nabiał w sposób bardziej wyeksponowany niż wcześniejsze modele żywieniowe. Może to sprawiać wrażenie, że produkty bogate w tłuszcze nasycone stały się równie pożądane jak oleje roślinne czy ryby.

Według ekspertów z Harvardu i Stanfordu taki przekaz może powodować dezorientację konsumentów. Trudno bowiem jednocześnie promować większe spożycie produktów bogatych w tłuszcze nasycone i utrzymywać limit 10% energii pochodzącej z tych tłuszczów. Zdaniem części naukowców nowa piramida wysyła dwa sprzeczne sygnały: wizualnie zachęca do produktów zwierzęcych, ale tekst wytycznych nadal zaleca ich umiarkowane spożycie.

Dietetycy i epidemiolodzy żywienia zwracają uwagę, że osoba próbująca realizować przekaz płynący z nowej piramidy może mieć ogromne trudności z utrzymaniem spożycia tłuszczów nasyconych poniżej rekomendowanego limitu. Eksperci ze Stanford Medicine podkreślają, że proponowane poziomy spożycia produktów białkowych i pełnotłustego nabiału mogą prowadzić do przekraczania zalecanego poziomu tłuszczów nasyconych.

W praktyce oznacza to, że konsument otrzymuje dwa sprzeczne komunikaty. Z jednej strony grafika zachęca do częstszego sięgania po produkty bogate w tłuszcze nasycone, z drugiej strony tekst wytycznych nakazuje utrzymywać ich spożycie na poziomie uznawanym za bezpieczny dla zdrowia serca. Właśnie dlatego wielu badaczy uważa, że wizualny przekaz nowej piramidy nie odpowiada dowodom naukowym, które nadal wskazują korzyści wynikające z zastępowania tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi.

Źródła naukowe

• Saturated fats lost on new food pyramid — and also won | STAT
• Dietary Guidelines Advisory Committee Releases Scientific Report for 2025-2030 Dietary Guidelines for Americans
• What the 2025–2030 Dietary Guidelines Get Right—and Where They Fall Short | Nutrition
• Cut Down on Saturated Fats
• WHO updates guidelines on fats and carbohydrates
• Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory From the American Heart Association
• Fats and Cholesterol • The Nutrition Source

Czy masło jest zdrowsze od olejów roślinnych?

Kontrowersja

Nowa piramida żywieniowa USA wywołała dyskusję, ponieważ masło zostało przedstawione w bardziej widocznym miejscu niż we wcześniejszych modelach żywieniowych. Dla części odbiorców stało się to sygnałem, że nauka zmieniła zdanie i że masło może być równie dobrym, a nawet lepszym wyborem niż oleje roślinne, takie jak olej rzepakowy.

Fakt

Nie ma naukowych dowodów, że masło jest zdrowsze od oleju rzepakowego. Pomimo kontrowersji wywołanych nową piramidą żywieniową USA, oficjalne wytyczne nadal wskazują olej rzepakowy i inne oleje roślinne jako korzystniejsze źródła tłuszczu ze względu na wysoką zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych i udokumentowany wpływ na zdrowie układu sercowo-naczyniowego.

Dowód

Najsilniejsze dowody pochodzą z wieloletnich badań epidemiologicznych, metaanaliz i badań interwencyjnych analizujących wpływ różnych rodzajów tłuszczu na zdrowie serca.

American Heart Association po przeanalizowaniu całokształtu dostępnych dowodów stwierdziło, że zastępowanie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi – szczególnie pochodzącymi z olejów roślinnych – obniża ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego. W badaniach interwencyjnych taka zamiana zmniejszała ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych o około 30%.

Mechanizm jest dobrze poznany. Tłuszcze nasycone obecne w maśle zwiększają stężenie cholesterolu LDL, który jest jednym z głównych czynników rozwoju miażdżycy. Z kolei tłuszcze nienasycone obecne w oleju rzepakowym pomagają obniżać poziom LDL i poprawiają profil lipidowy krwi.

Dodatkowego potwierdzenia dostarczają badania Harvard T.H. Chan School of Public Health obejmujące ponad 120 tysięcy osób obserwowanych przez wiele lat. Wykazały one, że wyższe spożycie tłuszczów nienasyconych z olejów roślinnych, w tym oleju rzepakowego, wiązało się z niższym ryzykiem przedwczesnej śmierci i niższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Natomiast większe spożycie tłuszczów nasyconych z produktów takich jak masło było związane z mniej korzystnymi wynikami zdrowotnymi.

Również Światowa Organizacja Zdrowia podtrzymuje zalecenie, aby większość tłuszczów pochodziła ze źródeł nienasyconych, a udział tłuszczów nasyconych nie przekraczał 10% energii w diecie.

Źródła naukowe

• Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory From the American Heart Association
• Cut Down on Saturated Fats
• Fats and Cholesterol • The Nutrition Source
• MedicalResearch.com | Large Harvard Study Confirms Health Benefits of Unsaturated Fats

Podsumowanie

Największym paradoksem nowej amerykańskiej piramidy żywieniowej jest to, że jej przekaz wizualny sugeruje większą akceptację dla masła i tłuszczów zwierzęcych, podczas gdy naukowe fundamenty wytycznych pozostały praktycznie niezmienione. Nadal obowiązuje limit tłuszczów nasyconych, nadal rekomendowane jest zastępowanie ich tłuszczami nienasyconymi, a oleje roślinne – w tym olej rzepakowy – pozostają jednym z najlepiej udokumentowanych elementów zdrowego modelu żywienia. Innymi słowy: zmienia się narracja wokół tłuszczu, ale nie zmieniają się dowody naukowe pokazujące przewagę tłuszczów roślinnych nad tłuszczami zwierzęcymi w profilaktyce chorób układu krążenia.

#Fundusze Promocji

Post Nowa piramida żywieniowa USA: przełom w nauce czy źródło kontrowersji? pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Czy olej rafinowany jest mniej zdrowy od tłoczonego na zimno?

Fakt

Zarówno olej rzepakowy tłoczony na zimno, jak i rafinowany są wartościowymi elementami zdrowej diety. Oba typy olejów są cennym źródłem kwasów omega-3, witaminy E oraz naturalnie występującej witaminy K. Różnią się przede wszystkim sposobem produkcji i zastosowaniem kulinarnym.

Dowód

Badania prowadzone m.in. przez dr hab. Małgorzatę Wroniak z SGGW wykazały, że zarówno olej tłoczony na zimno, jak i rafinowany zawierają podobne ilości kwasu oleinowego (omega-9), kwasu linolowego (omega-6) i alfa-linolenowego (omega-3). To właśnie te kwasy tłuszczowe mają istotny wpływ na zdrowie serca i układu krążenia.

Olej rzepakowy tłoczony na zimno zawiera zwykle więcej naturalnych przeciwutleniaczy, takich jak tokoferole (witamina E), fitosterole i związki fenolowe, ponieważ nie jest poddawany procesom oczyszczania i jest szczególnie polecany do sałatek, surówek, dressingów i innych dań spożywany na zimno.

Podczas procesu rafinacji (oczyszczania) oleju rzepakowego zmniejsza się naturalna ilość przeciwutleniaczy, jednakże produkt ten nadal dostarcza cennych składników odżywczych w tym witaminy E i K. Rafinacja zwiększa także stabilność oleju dzięki czemu jest on szczególnie polecany do smażenia, pieczenia i gotowania.

Źródła naukowe:

• Rapeseed Oil: Composition, Refining, and Health Benefits
• Olej rzepakowy – zbiór artykułów eksperckich – Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej

Czy olej rzepakowy rafinowany nie ma żadnych wartości odżywczych?

Fakt

To nieprawda. Rafinacja nie pozbawia oleju wartości odżywczych – olej rzepakowy nadal dostarcza cennych nienasyconych kwasów tłuszczowych i witaminy E i K, a dodatkowo zyskuje większą stabilność i wszechstronność w codziennym gotowaniu.

Dowód

Najważniejszym składnikiem oleju rzepakowego rafinowanego są nienasycone kwasy tłuszczowe. Stanowią one ponad 90% wszystkich tłuszczów obecnych w produkcie. Ich profil po rafinacji pozostaje praktycznie niezmieniony. Oznacza to, że rafinowany olej nadal dostarcza omega-3, omega-6 i omega-9 oraz pozostaje źródłem witaminy E i K. Co więcej, olej rafinowany oferuje szereg praktycznych korzyści dla konsumentów.

Dzięki usunięciu naturalnych zanieczyszczeń i związków przyspieszających utlenianie jest bardziej stabilny podczas smażenia i pieczenia. Charakteryzuje się również wysokim punktem dymienia, co pozwala na bezpieczniejsze stosowanie go w wysokich temperaturach.

Źródła naukowe:

• Article – Nutritional insights into rapeseed oil: biochemical composition, refining process and health implications. – Nutrition Evidence Database
• Nutritional insights into rapeseed oil: biochemical composition, refining process and health implications
• Fediol_Fact_Sheet_Rapeseed_Oil_final

Czy olej rzepakowy tłoczony na zimno i rafinowany różnią się sposobem produkcji?

Fakt

Tak. Główna różnica dotyczy sposobu wytwarzania oleju. Olej rzepakowy tłoczony na zimno powstaje wyłącznie poprzez mechaniczne tłoczenie nasion w niskiej temperaturze. Olej rzepakowy rafinowany przechodzi dodatkowe etapy oczyszczania, które zwiększają jego stabilność i trwałość.

Dowody

Olej rzepakowy tłoczony na zimno – metoda produkcji: mechaniczne wyciskanie oleju z nasion rzepaku bez stosowania wysokiej temperatury i bez rafinacji. Po tłoczeniu olej jest zwykle jedynie filtrowany.

Olej rzepakowy rafinowany – metoda produkcji: olej uzyskany z tłoczenia jest następnie oczyszczany w procesie rafinacji. Proces rafinacji polega na oczyszczeniu oleju z naturalnych substancji wpływających na jego smak, zapach i barwę. Dzięki temu olej rzepakowy rafinowany jest neutralny w smaku, stabilny podczas gotowania i ma dłuższy termin przydatności do spożycia.

Źródła naukowe:

• Rapeseed Oil Wellness Guide: How to Choose & Use It Safely – TheLivingLook
• Bailey’s Industrial Oil and Fat Products | Major Reference Works

Kiedy wybrać olej rzepakowy tłoczony na zimno, a kiedy rafinowany?

Fakt

Wybór oleju zależy przede wszystkim od sposobu przygotowania potrawy. Olej tłoczony na zimno jest mechanicznie wyciskany i minimalnie przetworzony dzięki czemu zachowuje naturalny smak i aromat nasion rzepaku i sprawdza się do zastosowań na zimno. Z kolei olej rafinowany przechodzi proces oczyszczania, który zwiększa jego stabilność podczas obróbki cieplnej i sprawia, że jest bardziej odpowiedni do smażenia oraz pieczenia i ma neutralny smak.

Zastosowanie kulinarne

Olej rzepakowy tłoczony na zimno warto wybrać do:

• sałatek i surówek,
• dressingów i sosów,
• past kanapkowych,
• skrapiania gotowych warzyw, kasz i zup,
• potraw, w których chcemy zachować naturalny, lekko orzechowy smak oleju.

Olej rzepakowy rafinowany warto wybrać do:

• smażenia mięsa, ryb i warzyw,
• pieczenia ciast i dań obiadowych,
• duszenia,
• gotowania na co dzień,
• potraw, w których preferowany jest neutralny smak tłuszczu.

Źródła naukowe:

• Rafinacja olejów roślinnych – www.PokochajOlejRzepakowy.eu
• Nutritional insights into rapeseed oil: biochemical composition, refining process and health implications | Food Science and Biotechnology | Springer Nature Link

#Fundusze Promocji

Post Olej rzepakowy rafinowany i tłoczony na zimno – różnice i podobieństwa pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

1. Czy oliwa z oliwek jest zdrowsza od oleju rzepakowego?

Fakt

Dowody naukowe nie potwierdzają, że oliwa jest zdrowsza od oleju rzepakowego. Oba oleje mają korzystny profil żywieniowy. Olej rzepakowy zawiera więcej omega-3 (ALA) i mniej tłuszczów nasyconych natomiast oliwa dostarcza więcej polifenoli.

Dowód

Olej rzepakowy zawiera więcej kwasu alfa-linolenowego (ALA, omega-3) oraz mniej tłuszczów nasyconych. Oliwa z oliwek dostarcza natomiast więcej charakterystycznych dla oliwek polifenoli. Oba tłuszcze wpisują się w model zdrowego żywienia rekomendowany przez WHO i to ich regularne stosowanie zamiast tłuszczów nasyconych jest najważniejszym czynnikiem zdrowotnym.

Źródła

• WHO updates guidelines on fats and carbohydrates
• A Comprehensive Review of Health-Benefiting Components in Rapeseed Oil
• europepmc.org/article/PMC/9962526

2. Co zawiera więcej omega-3: oliwa czy olej rzepakowy? / Czy oliwa zawiera więcej omega-3

Fakt

To olej rzepakowy dostarcza więcej cennych kwasów omega-3.

Dowód

Przeciętna zawartość kwasu alfa-linolenowego (ALA) wynosi około:

• olej rzepakowy: 8–11%
• oliwa z oliwek: 0,5–1,5%

Oznacza to, że olej rzepakowy zawiera wielokrotnie więcej roślinnych kwasów omega-3 niż oliwa i jest jednym z najlepszych roślinnych źródeł kwasów tłuszczowych omega-3.

Źródła

• A Comprehensive Review of Health-Benefiting Components in Rapeseed Oil
• Ask the Expert: Healthy Fats • The Nutrition Source
• Ile jest omega-3 w oleju rzepakowym? – Dietetyka Zdrowotna
• Olej rzepakowy – obalamy mity i sprawdzamy fakty | Współczesna Dietetyka

3. Czy olej rzepakowy jest niezdrowy?

Fakt

Olej rzepakowy należy do olejów o jednym z najkorzystniejszych profili kwasów tłuszczowych spośród spożywanych olejów roślinnych.

Dowód

Olej rzepakowy zawiera około 60–65% jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (MUFA), około 20–30% wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (PUFA) oraz niewielką ilość tłuszczów nasyconych. WHO podkreśla, że zastępowanie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi przyczynia się do zmniejszenia ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. W licznych badaniach dieta zawierająca olej rzepakowy wiązała się z poprawą profilu lipidowego krwi.

Źródła

• Saturated fatty acid and trans-fatty acid intake for adults and children: WHO guideline
• A Comprehensive Review of Health-Benefiting Components in Rapeseed Oil

4. Czy olej rzepakowy zawiera trujący kwas erukowy?

Fakt

Twierdzenie, że olej rzepakowy jest niebezpieczny jest nieprawdziwe. Współczesny olej rzepakowy produkowany jest z odmian o bardzo niskiej zawartości tego związku, spełnia europejskie normy bezpieczeństwa i jest uznawany za wartościowy element zdrowej diety. Dodatkowo dostarcza więcej kwasów omega-3 niż oliwa z oliwek i wyróżnia się jednym z najkorzystniejszych profili tłuszczowych spośród popularnych olejów roślinnych.

Dowód

Dzisiejsze odmiany rzepaku spożywczego są efektem wieloletnich programów hodowlanych prowadzonych od lat 70. XX wieku. Powstały odmiany określane jako „bezerukowe”, które charakteryzują się bardzo niską zawartością kwasu erukowego. Współczesny olej rzepakowy spełnia rygorystyczne normy bezpieczeństwa żywności, a jego bezpieczeństwo zostało potwierdzone w ocenach naukowych Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Dodatkowo wyróżnia się jednym z najkorzystniejszych profili kwasów tłuszczowych spośród popularnych olejów roślinnych, dostarczając cennych kwasów omega-3, jednonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz naturalnej witaminy E.

Źródła

• Erucic acid in feed and food – 2016 – EFSA Journal – Wiley Online Library
• A Comprehensive Review of Health-Benefiting Components in Rapeseed Oil

5. Czy olej rzepakowy jest prozapalny?

Fakt

Nie ma dowodów naukowych, że olej rzepakowy jest prozapalny. Olej rzepakowy zawiera zarówno kwasy tłuszczowe omega-6 (kwas linolowy), jak i omega-3 (kwas α-linolenowy), a ich proporcja jest uznawana za jedną z najkorzystniejszych wśród popularnych olejów roślinnych.

Dowód

Randomizowane badania kliniczne Johnson i Fritsche (2012) nie wykazały, aby zwiększone spożycie kwasu linolowego (omega-6) podnosiło markery stanu zapalnego u ludzi. Wręcz przeciwnie, niektóre wskaźniki wykazywały tendencję do poprawy. Współczesne badania wskazują, że wpływ na stan zapalny zależy od całokształtu diety, a nie od spożycia pojedynczego produktu. Olej rzepakowy dostarcza jednocześnie kwasów omega-3, które pomagają utrzymać korzystną równowagę kwasów tłuszczowych w organizmie. Ponadto badania obserwacyjne i interwencyjne nie wykazały, aby typowe spożycie kwasu linolowego zwiększało markery stanu zapalnego. Wręcz przeciwnie – wyższe spożycie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych jest często związane z niższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych oraz korzystniejszym profilem zdrowotnym.

Źródła

• https://www.jandonline.org/article/S2212-2672(12)00464-9/abstract
• https://www.ahajournals.org/doi/pdf/10.1161/CIRCULATIONAHA.108.191627
• https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2010.1461

6. Olej rzepakowy jest bardziej przetworzony niż oliwa

Fakt

Nie jest to prawda, bo zarówno oliwa z oliwek, jak i olej rzepakowy mogą występować w formie tłoczonej na zimno (nierafinowanej) oraz rafinowanej. O stopniu przetworzenia decyduje zastosowana technologia produkcji, a nie rodzaj rośliny, z której pozyskano olej.

Dowód

Olej rzepakowy tłoczony na zimno jest produkowany metodami mechanicznymi, podobnie jak oliwa extra virgin. Zaś olej rzepakowy rafinowany podobnie jak oliwa rafinowana podlega procesowi rafinacji. Stopień przetworzenia zależy więc od konkretnego produktu i jego sposobu produkcji nie zaś od rodzaju rośliny oleistej. Mit o „większym przetworzeniu” wynika najczęściej z porównywania rafinowanego oleju rzepakowego do oliwy extra virgin, czyli dwóch różnych kategorii produktów.

Na rynku występują:

• olej rzepakowy tłoczony na zimno,
• olej rzepakowy rafinowany,
• oliwa extra virgin,
• oliwa rafinowana.

Źródła

• Home – International Olive Council
• Nutritional insights into rapeseed oil: biochemical composition, refining process and health implications | Food Science and Biotechnology | Springer Nature Link

7. Czy olej rzepakowy nadaje się do smażenia?

Fakt

Olej rzepakowy jest odpowiedni do smażenia, ponieważ charakteryzuje się wysoką stabilnością termiczną oraz punktem dymienia wyższym niż temperatury stosowane podczas typowego smażenia.

Dowód

Rafinowany olej rzepakowy osiąga punkt dymienia na poziomie około 220-230°C, podczas gdy większość procesów smażenia odbywa się w temperaturze 160–190°C. W przeglądzie naukowym opublikowanym w czasopiśmie Foods (2024) olej rzepakowy został wymieniony wśród olejów rekomendowanych do smażenia ze względu na korzystny skład kwasów tłuszczowych i odpowiednią stabilność podczas obróbki cieplnej.

Źródła

• Vegetable Oils and Their Use for Frying: A Review of Their Compositional Differences and Degradation
• Cooking Oil Smoke Points Guide: How to Choose Safely

8. Tylko oliwa z oliwek nadaje się dla dzieci

Fakt

Twierdzenie, że wyłącznie oliwa z oliwek powinna być stosowana w diecie dzieci, jest niezgodne z aktualną wiedzą żywieniową. Zarówno oliwa z oliwek, jak i olej rzepakowy są rekomendowanymi tłuszczami roślinnymi. Olej rzepakowy ma dodatkową przewagę w postaci wyższej zawartości kwasów omega-3 oraz korzystnego profilu kwasów tłuszczowych, ważnego dla rozwoju dziecka.

Dowody

Renomowane organizacje żywieniowe rekomendują zarówno oliwę z oliwek jak i olej rzepakowy w diecie dzieci. W żywieniu dzieci kluczowe znaczenie ma odpowiednia podaż niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), szczególnie omega-3 i omega-6, które wspierają prawidłowy rozwój mózgu, układu nerwowego i wzroku. Olej rzepakowy wyróżnia się korzystnym stosunkiem omega-6 do omega-3 oraz wysoką zawartością ALA, dlatego jest rekomendowany jako wartościowy element codziennej diety.

Źródła

• Olej rzepakowy w żywieniu dzieci – Czasopismo dla lekarzy pediatrów | Forum Pediatrii Praktycznej
• Bezpłatny poradnik żywieniowy dla rodziców małych dzieci | Dieta i ruch – mp.pl
• Dietary Fats | Nutrition | Food and Agriculture Organization of the United Nations
• Saturated fatty acid and trans-fatty acid intake for adults and children: WHO guideline
• Dietary Recommendations for Healthy Children | American Heart Association

9. Czy olej rzepakowy zawiera glifosat?

Fakt

Nie jest to prawda, glifosat jest związkiem świetnie rozpuszczalnym w wodzie, ale nierozpuszczalnym w tłuszczach, więc nie może być obecny w oleju rzepakowym. Fakt ten potwierdzają niezależne badania i Kontrole Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

Dowody

Glifosat jest związkiem hydrofilowym (rozpuszczalnym w wodzie) i praktycznie nierozpuszczalnym w tłuszczach, dlatego nie ma tendencji do przechodzenia do frakcji olejowej podczas tłoczenia oleju. Potwierdzają to zarówno badania naukowe opublikowane w czasopiśmie Plants, w których nie wykryto glifosatu w oleju tłoczonym na zimno, jak i badania olejów obecnych na polskim rynku wykonane przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach oraz Krajowe Laboratorium Referencyjne ds. Pozostałości Pestycydów, gdzie również nie stwierdzono obecności glifosatu w badanych olejach.

Źródła

• Olej rzepakowy bez glifosatu | Współczesna Dietetyka
• Fakty i mity na temat oleju rzepakowego (cz. 2) – Food Forum – czasopismo eksperckie o zdrowym odżywianiu

10. Czy olej rzepakowy jest bardziej szkodliwy niż masło?

Fakt

To nie jest prawda, nie ma wiarygodnych dowodów naukowych wskazujących, że olej rzepakowy jest bardziej szkodliwy niż masło. Wręcz przeciwnie – badania kliniczne, metaanalizy i rekomendacje największych organizacji kardiologicznych pokazują, że zastępowanie masła olejem rzepakowym poprawia profil lipidowy, obniża poziom cholesterolu LDL oraz może zmniejszać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Dowody

Olej rzepakowy zawiera głównie nienasycone kwasy tłuszczowe, podczas gdy masło jest bogate w tłuszcze nasycone, które podnoszą poziom cholesterolu LDL, jednego z głównych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Badania kliniczne i metaanalizy pokazują, że zastąpienie masła olejem rzepakowym prowadzi do obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL oraz utlenionego LDL, a także poprawy innych markerów ryzyka sercowo-metabolicznego. Korzyści te przekładają się również na zdrowie populacyjne. American Heart Association wskazuje, że zastępowanie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi pochodzącymi z olejów roślinnych, takich jak olej rzepakowy, zmniejsza ryzyko chorób serca i udaru. Analizy AHA pokazują, że taka zamiana może obniżać ryzyko incydentów sercowo naczyniowych nawet o około 30%.

Źródła

• Saturated Fats | American Heart Association
• Effects of dietary cold-pressed turnip rapeseed oil and butter on serum lipids, oxidized LDL and arterial elasticity in men with metabolic syndrome – PMC
• Effects of oils and solid fats on blood lipids: a systematic review and network meta-analysis – PMC
• The effects of Canola oil on cardiovascular risk factors: A systematic review and meta-analysis with dose-response analysis of controlled clinical trials – Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases

#Fundusze Promocji

Post Oliwa czy olej rzepakowy? Rozprawiamy się z mitami w świetle nauki. pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Olej rzepakowy jest jednym z najzdrowszych i najtańszych olejów roślinnych w Polsce. Cieszy się niezmienną popularnością w naszym kraju. Może poszczycić się bogatą zawartością nie tylko wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, lecz także witamin E, K i fitosteroli.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe w oleju rzepakowym

Omega-3:

• chronią serce,
• poprawiają elastyczność naczyń krwionośnych,
• wzmacniają wzrok i układ odpornościowy.

Omega-6:

• w umiarkowanej ilości obniżają poziom złego cholesterolu,
• wpływają korzystnie na kondycję skóry i włosów.

Największym atutem oleju rzepakowego jest optymalny stosunek omega-6 do omega-3, który wynosi średnio 2:1 — idealny z punktu widzenia fizjologii człowieka.

Witaminy obecne w oleju rzepakowym

Witamina E to silny przeciwutleniacz, który:

• pomaga opóźniać procesy starzenia,
• poprawia kondycję skóry,
• wspiera układ nerwowy.

Witamina K odgrywa kluczową rolę w:

• procesie krzepnięcia krwi,
• wzmacnianiu kości,
• wzmacnianiu naczyń krwionośnych.

Olej rzepakowy a pestycydy — fakty i mity

Pomimo wysokiej wartości odżywczej i szerokiego zastosowania w kuchni, olej rzepakowy musi mierzyć się z nieuzasadnionymi zarzutami o zanieczyszczenie szkodliwymi pestycydami, takimi jak glifosat.

Polskie uprawy rzepaku pod ścisłą kontrolą

W Polsce:

• Uprawy rzepaku podlegają regulacjom Unii Europejskiej, które należą do najbardziej restrykcyjnych na świecie w zakresie dopuszczalnych zastosowań pestycydów.
• Rzepak przetwarzany w polskich zakładach jest stale monitorowany.
• Każda partia rzepaku przechodzi szczegółowe analizy laboratoryjne.

Dzięki temu regularne kontrole jakości prowadzone przez niezależne instytucje w Polsce wykazują, że polskie oleje rzepakowe nie zawierają pestycydów w ilościach przekraczających normy. W większości przypadków ich obecność jest wręcz niewykrywalna¹.

Glifosat a proces tłoczenia oleju

Warto dodać, że glifosat jest związkiem rozpuszczalnym w wodzie, a nie w tłuszczach. Oznacza to, że nawet gdyby został użyty na etapie ochrony roślin, nie przenika on do oleju podczas tłoczenia, lecz pozostaje w wytłokach i osadach.

Jak widać, obawy o obecność pestycydów w oleju rzepakowym nie znajdują potwierdzenia w faktach naukowych.

Wybieraj olej rzepakowy ze sprawdzonych źródeł

Dlatego warto sięgać po polski olej rzepakowy pochodzący od sprawdzonych producentów, którzy poddają swoje produkty stałej kontroli jakości. Wybierając olej rzepakowy:

• dbamy o zdrowie,
• wspieramy polskie rolnictwo.

Aneta Łańcuchowska
Dietetyczka

¹ Badanie przeprowadzone w 2020 r. w Zakładzie Badania Bezpieczeństwa Żywności Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach zgodnie z zalecaną przez laboratoria referencyjne UE metodą QuPPe-PO.

Post Czy olej rzepakowy zawiera szkodliwe dla zdrowia pestycydy? pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Smażenie i podsmażanie to najpopularniejsze wśród Polaków sposoby przyrządzania dań, co potwierdzają wyniki badań konsumenckich przeprowadzonych w 2024 r. przez firmę Beyond. Aż 79% użytkowników oleju rzepakowego wskazało, że używa oleju właśnie do smażenia na patelni – było to najwyższe wskazanie. Kolejnymi zastosowaniami były podsmażanie (64%) i smażenie w głębokim oleju (55%).

Smażenie to obróbka cieplna zachodząca w temperaturze od 150 do 200°C, w której jedzenie ogrzewane jest przez kontakt z rozgrzanym tłuszczem i metalem. Tłuszcz umożliwia osiągnięcie wyższej temperatury niż gotowanie czy pieczenie, dzięki czemu potrawy nabierają charakterystycznego smaku i wyglądu.

Popularność smażenia wiąże się z jego walorami smakowymi – smak smażonego kotleta, frytek czy placków zna każdy. Podczas smażenia zachodzi reakcja Maillarda – aminokwasy z białek reagują z cukrami, tworząc melanoidy, które nadają potrawom brązowy kolor i intensywny aromat. Dodatkowo smażenie tworzy chrupiącą skórkę, która zatrzymuje wodę w środku dania, dzięki czemu potrawy są bardziej soczyste.

Smażenie a punkt dymienia

Jak więc smażyć poprawnie i na jakim tłuszczu? Kluczowym czynnikiem jest wybór tłuszczu odpornego na wysoką temperaturę i procesy degradacji. Taką odporność określa punkt dymienia.

Punkt dymienia to najniższa temperatura, przy której tłuszcz zaczyna się rozkładać i dymić – zachodzi rozpad na glicerol i wolne kwasy tłuszczowe, a tłuszcz traci wartość odżywczą. W kolejnym etapie może powstawać drażniąca akroleina. Im więcej wolnych kwasów tłuszczowych w tłuszczu, tym niższy punkt dymienia, a więc mniejsza przydatność do smażenia. I odwrotnie – im wyższy punkt dymienia, tym tłuszcz jest bardziej stabilny w wysokiej temperaturze.

Poniżej tabela z punktami dymienia wybranych tłuszczów:

Olej rzepakowy – wysoki punkt dymienia

Jak widać w tabeli, różnice między tłuszczami są znaczące. Nie każdy nadaje się do smażenia – np. masło lub oliwa virgin szybko się pali. Olej rzepakowy rafinowany ma bardzo wysoki punkt dymienia – aż 242°C – co czyni go idealnym do smażenia.

Dodatkowo proces rafinacji (oczyszczania) sprawia, że olej ten ma neutralny smak i zapach, dzięki czemu nie dominuje smaku potraw, lecz pozwala na wydobycie ich naturalnych nut. Warto jednak pamiętać, że smażenie nie powinno być zbyt długie – zaleca się, aby jednorazowo trwało do 15 minut. W przypadku dłuższej obróbki należy wymienić olej na świeży.

Źródła:

1. Cała prawda o tłuszczu – w Men’s Health, www.menshealth.pl
2. Raport z badania ilościowego na temat korzystania z oleju rzepakowego, przygotowany dla PSPO. Sfinansowano z Funduszu Promocji Roślin Oleistych, 2024
3. Prof. dr hab. K. Krygier, Właściwości użytkowe rafinowanego oleju rzepakowego, w: Olej rzepakowy – nowy surowiec, nowa prawda, PSPO, tom II, Warszawa 2009

Post Smażenie – ulubiona obróbka cieplna Polaków pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Witamina K została odkryta przez duńskiego biochemika – Henrika Dama, który w trakcie badań nad metabolizmem steroli u kurczaków, powiązał brak witaminy K ze zwiększoną tendencją do krwawień i wydłużonym czasem krzepnięcia krwi. Odkrytą witaminę nazwał „witaminą K”, od terminu koagulacja. Za odkrycie witaminy K i jej roli w ludzkiej fizjologii naukowiec otrzymał w 1943 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny.

Witamina K – gdzie ją znaleźć?

Witamina K, to nie jeden związek, lecz grupa organicznych związków chemicznych, które stanowią jeden z niezbędnych składników odżywczych. Witamina K występuje w postaci:

• witamina K1 (fitochinon), która naturalnie występuje w wielu produktach roślinnych – największa jej ilość jest w zielonych warzywach liściastych (szpinak, pietruszka, sałata), a także w warzywach kapustnych (kapusta, brukselka, brokuł). Bogatym źródłem tej witaminy są także oleje roślinne, szczególnie olej rzepakowy, charakteryzujący się najwyższym jej poziomem porównując popularne oleje. To, co jest istotne z punktu widzenia użytkowego, to fakt, że witamina K1 jest stabilna. To znaczy, że jest odporna na działanie wysokich temperatur.
• witamina K2 (menachion) może być dostarczana do organizmu z pożywieniem, a jej cennymi źródłami są fermentowane produkty mleczne, jaja (zwłaszcza żółtko), sery, mięso, wątroba, kiszonki np. kiszona kapusta. Może być też syntetyzowana w przewodzie pokarmowym człowieka przez mikrobiotę jelitową tworząc florę jelitową.
• witamina K3 – (menadion) to witamina nie występująca naturalnie, ale otrzymywana syntetycznie w czasie przemiany witaminy K1 w witaminę K2. W przeciwieństwie do witaminy K1 i K2 jest ona rozpuszczalna w wodzie, a nie w tłuszczach.

Witamina K – jaka jest jej rola w organizmie człowieka?

Witamina K pełni ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu i jest odpowiedzialna za wiele procesów, w tym między innymi za:

• Prawidłowy przebieg procesu syntezy osoczowych czynników krzepnięcia krwi oraz białka – protrombiny, które zachodzą w wątrobie. Niedobór któregoś z tych czynników objawia się problemami z krzepnięciem krwi.
• Wspomaganie układu sercowo-naczyniowego poprzez wzmocnienie ścian naczyń krwionośnych.
• Prawidłową gospodarkę wapniową organizmu, biorąc udział w aktywnym transporcie wapnia w organizmie, a także w formowaniu tkanki kostnej. Stąd też jej działanie profilaktyczne w walce z osteoporozą.
• Wykazuje właściwości antybakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwbólowe i przeciwzapalne.

Biorąc pod uwagę rolę witaminy K w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, należy dbać o jej odpowiednią ilość w diecie. Zalecane dzienne zapotrzebowanie na witaminę K jest określane dla poszczególnych grup ze względu na płeć, wiek, a także osobno dla kobiet w ciąży, w trakcie laktacji i dzieci – szczegółowe normy żywieniowe, a w tym także zalecenia dotyczące witaminy K są dostępne w poniższym linku.

Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie
 

Olej rzepakowy jako cenne źródło witaminy K w diecie.

Olej rzepakowy poprzez swoją wysoką zawartość witaminy K jest jej cennym źródłem. Dane wskazują, że to właśnie olej rzepakowy spośród popularnych olejów ma najwyższą ilość witaminy K. Co więcej, ze względu na wysoką odporność tej witaminy na temperaturę, zarówno posiłki przygotowywane na zimno jak i na ciepło z udziałem oleju rzepakowego zapewniają wysoką podaż tej witaminy. Witamina K jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, stąd dodatek oleju rzepakowego do roślinnych źródeł witaminy K (np. szpinak, sałata, roszponka, rucola, kapusta kiszona), przygotowując codzienne posiłki, na przykładki sałatki czy surówki, jest dobrym sposobem na zwiększenie podaży tej cennej witaminy. Spożycie 2 łyżek oleju rzepakowego pokrywa w 50% dzienne zapotrzebowanie na witaminę K u osoby dorosłej.

Zawartość witaminy K w wybranych olejach

Źródła:

• J.Gawęcki; Żywienie człowieka podstawy nauki o żywieniu, PWN 2022
• Tablice biologiczne. Witold Mizerski (red.). Wyd. IV. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2004
• United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. National Nutrient Database for Standard Reference Release
• Biologia. Czesław Jura, Jacek Godula (redaktorzy). Wyd. VII (przekład). Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2007
• M. Jarosz, E. Rychlik, K. Stoś, J. Charzewska, Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego 2020

Post Olej rzepakowy – naturalne źródło witaminy K pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Nawet dla osób niezwiązanych z rolnictwem piękny widok kwitnących na żółto pól w maju, który podziwiać możemy corocznie w każdym już niemal zakątku naszego kraju, stanowi praktyczny (i dość efektowny trzeba przyznać!) dowód na to, jak ważną i popularną uprawą w Polsce jest rzepak.

Rozwój tej gałęzi produkcji rolniczej nastąpił szczególnie w ostatnich kilkunastu latach, dzięki czemu Polska jest, obok Niemiec i Francji, liderem pod tym względem w skali Unii Europejskiej.

Popularność rzepaku wśród krajowych rolników ma wiele źródeł, jako że oprócz zasadniczej dla prowadzenia produkcji rolnej funkcji, jaką jest zapewnienie opłacalności działalności gospodarstwa, jest on bardzo ważny w kontekście prowadzenia prawidłowej agrotechniki.

Zmianowanie roślin

Chodzi tu przede wszystkim o tzw. zmianowanie roślin, a więc przerywanie głównie monokultur zbożowych. Udział zbóż w uprawach w niektórych województwach jest naprawdę wysoki tj. 80% i więcej, żeby nie powiedzieć po prostu za wysoki, a ich uprawa rok po roku na tym samym polu nie sprzyja ogólnie rzecz ujmując kondycji gleb.

Rolnicy szukają więc ekonomicznie uzasadnionej alternatywy, którą znajdują właśnie w rzepaku. Stał się on jedną z rodzimych specjalności rolniczych, dzięki czemu oferowana przez polskie rolnictwo ilość surowca stała się z kolei przyczynkiem do dynamicznego rozwoju lokalnego przetwórstwa rolno-spożywczego w tym kierunku.

Filozofia branży olejarskiej

Filozofią bowiem tej branży powinno być bazowanie w głównej mierze na tym, co może zostać dostarczone do zakładów z jak najbliższej odległości.

• Dzięki skróceniu łańcuchów dostaw oszczędzamy czas, pieniądze i zapewniamy sobie bezpieczeństwo takich dostaw.
• Co rośnie również coraz bardziej na znaczeniu, ograniczamy emisje gazów cieplarnianych i ślad węglowy wytwarzanych zeń produktów.

Wszystkie te aspekty są niezwykle istotne dla krajowego sektora olejarskiego, który miał szansę rozwinąć się do obecnej skali dzięki rolnikom, których zainteresowanie rzepakiem z biegiem lat rosło, bo mieli pewność sprzedaży swoich płodów w bliskiej odległości.

Pozytywna korelacja gospodarcza

Ta pozytywna korelacja gospodarcza, której w ostatnich kilku sezonach sprzyjała również pogoda – niezwykle istotny czynnik dla rolnictwa – spowodowała, że szczególnie dynamicznie od 2019 roku rośnie krajowy przerób… krajowego rzepaku właśnie.

Statystyki zbiorów

Już w 2014 roku polscy rolnicy zebrali na tamten czas rekordowe ponad 3,2 mln ton nasion, jednak do ustabilizowania rokrocznej podaży na poziomie przekraczającym 3 mln ton musieliśmy następnie poczekać aż do 2020 roku.

Od tego momentu można powiedzieć, że przerób i zbiory podążają niemal równolegle, a import surowca – jeśli występuje w danym sezonie w jakiejś godnej odnotowania skali – praktycznie pokrywa poziom eksportu, jako że o część plonów zebranych w zachodnich województwach kraju polskie firmy muszą niejako konkurować z niemieckimi odbiorcami.

Zbiory¹ i przerób² rzepaku w Polsce w latach 2020-2023:

Mit o imporcie rzepaku z Ukrainy

A skoro o imporcie już mowa, to warto przy tej okazji obalić nieco mitów na temat Ukrainy, które pojawiły się w przestrzeni publicznej m.in. w odniesieniu do oleju rzepakowego przy okazji fali protestów rolniczych na wiosnę 2024 roku w związku z trudną sytuacją ekonomiczną gospodarstw, jaką miał wywołać przywóz towarów rolnych od naszego wschodniego sąsiada.

Rzepak co do zasady nie jest jakąś wielką specjalizacją rolnictwa ukraińskiego, w odróżnieniu choćby od zbóż, w tym kukurydzy, a w przypadku roślin oleistych – słonecznika, choć przyznać trzeba, że i tam w ostatnich latach nastąpił progres w jego uprawie i podaży.

Import nasion rzepaku z Ukrainy przed wojną

Przed wybuchem wojny z Rosją import nasion do Polski był wręcz marginalny, choć gros zbiorów trafiało docelowo, tak jak i obecnie, na rynek unijny – tyle, że nie do nas. Jest to spowodowane wysokim stopniem samowystarczalności naszego kraju jeśli chodzi o rzepak, a to ten właśnie współczynnik ekonomiczny ma konsekwentnie bezpośredni wpływ, wespół z saldem wymiany handlowej, na udział importu w przerobie.

Współczynnik samowystarczalności

W ostatnim sezonie 2019/2020, za który dostępne są tego rodzaju badania³, współczynnik samowystarczalności (Ss) dla rzepaku wynosił aż 94,9%, zaś średnio za lata 2015-2020 było to 96,9%. Nic zatem dziwnego, że ukraińskiego rzepaku najzwyczajniej nie potrzebowaliśmy, a jego wolumen liczący raptem kilkadziesiąt tysięcy ton rocznie stanowił nie więcej niż kilka procent rodzimej podaży.

Krótko mówiąc próżno było, kolokwialnie rzecz ujmując, szukać ukraińskiego rzepaku w polskiej butelce oleju rzepakowego, czego nie zmieniła również późniejsza, znacznie bardziej dynamiczna sytuacja wojenna.

Eksport rzepaku z Polski do Niemiec

I tak, w 2023 roku bardzo duże ilości rzepaku zostały wyeksportowane z Polski do Niemiec, co było możliwe nie tyle z uwagi na wysokie zbiory, ale przede wszystkim ze względu na zasoby wynikające z dużego importu nasion do Polski z Ukrainy w kryzysowym roku 2022, skorelowanym oczywiście z przerwaniem tradycyjnych łańcuchów dostaw logistycznych bazujących na transporcie morskim przez Morze Czarne.

Rekordowy import rzepaku z Ukrainy w 2022 roku

Oznacza to ni mniej ni więcej, że rekordowy natenczas import rzepaku z Ukrainy w 2022 roku wynoszący ok. 660 tys. ton spowodował co prawda chwilową nadwyżkę, która jednak również nie trafiła do butelki rodzimego producenta oleju, ale praktycznie w całości została wyeksportowana z Polski w 2023 roku, zamykając następnie ten okres bilansem handlowym na poziomie ponad minus 0,5 mln ton.

Najprościej zatem rzecz ujmując – co weszło to wyszło, niestety także razem z pewną ilością rodzimego surowca, wszak był to okres, jak wskazano już powyżej, rekordowych zbiorów w Polsce.

Zakaz importu rzepaku z Ukrainy

Od kwietnia 2023 roku obowiązuje zaś zakaz importu z Ukrainy wybranych surowców rolnych, w tym rzepaku, a także produktów ich przetworzenia, na mocy rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii i żaden z szanujących się krajowych producentów żywności, a do tego grona z pewnością zaliczają się przetwórcy rzepaku skupieni w Polskim Stowarzyszeniu Producentów Oleju, nie pozwoliłby nawet na najmniejsze złamanie tego postanowienia.

Wybór oleju rzepakowego – na co zwrócić uwagę?

Co więcej, kupując olej rzepakowy w sklepie, warto zwrócić uwagę na jego producenta – w odniesieniu bowiem do markowych produktów znanych firm możemy być więcej niż pewni, że warto po niego sięgnąć nie tylko ze względu na jego jakość, walory smakowe i prozdrowotne, ale i właśnie krajowe pochodzenie „od pola do stołu”.

Nazwy olejów rzepakowych

Nazwy własne olejów rzepakowych nawiązujące czy to do nazw poszczególnych regionów lub krain geograficznych Polski, czy wręcz samego kraju, to nie tylko element marketingu, ale też formalno-prawne zobowiązanie wobec konsumenta odnośnie pochodzenia.

• Produkt taki nie tylko musi być dziełem wytwórstwa danego zakładu (a nie np. być tam jedynie rozlany do butelek), ale też spełniać restrykcyjne wymogi pochodzenia pierwotnego surowca rolniczego zużytego w tym procesie wytwórczym.
• Weryfikowane jest to w trakcie urzędowych kontroli właściwych inspekcji.

Sięgając po taki olej, konsument nie musi się zatem zastanawiać, czy aby na pewno sięga po krajowy produkt, a jest to na szczęście coraz ważniejszy element, na który zwracamy uwagę w trakcie robienia zakupów.

Olej słonecznikowy a jego pochodzenie

W tym kontekście warto wspomnieć ponownie o słoneczniku, którego Ukraina jest nie tylko największym producentem, ale w odróżnieniu do rzepaku także przetwórcą większości swojego surowca, co sprawia, że jest także największym dostawcą oleju słonecznikowego do Unii Europejskiej.

Co prawda coraz częściej możemy zaobserwować także i w Polsce pola słonecznikowe, ale to wciąż margines powodujący, że jego nasiona nie są przerabiane w Polsce. Co to oznacza? Jeśli sięgamy po olej słonecznikowy, możemy być więcej niż pewni, że pochodzi on z importu.

Oprócz Ukrainy dużymi jego producentami w regionie są m.in. Węgry oraz Rumunia. I nie ma w tym nic złego, ale warto to odnotować w kontekście wspomnianej powyżej błędnej konotacji w pewnym momencie polskiego oleju rzepakowego z importowanymi surowcami.

Polacy doceniają olej rzepakowy

Na szczęście dla zdecydowanej większości naszych konsumentów olejów roślinnych niewłaściwe jest określenie „cudze chwalicie swego nie znacie”, ponieważ Polacy znają i doceniają olej rzepakowy, który słusznie jest najbardziej popularnym produktem w swojej kategorii.

Reasumując, kupując markowy olej rzepakowy polskiego producenta wspierasz krajowe rolnictwo!

Adam Stępień

#Fundusze Promocji

¹źródło: Główny Urząd Statystyczny
²źródło: Polskie Stowarzyszenie Producentów Oleju
³Kapusta F. 2022, „Rzepak w rolnictwie i gospodarce Polski”, Zagadnienia doradztwa rolniczego nr 1’2022 (107), ISSN: 1232-3578

Post Polska rzepakiem stoi, czyli jak producenci oleju podążają za naszymi rolnikami pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

BUDOWA MÓZGU

Ludzki mózg jest niejednorodny i składa się z niezwykle złożonej sieci neuronów i komórek nieneuronalnych pełniących wiele funkcji. Pomimo tego, że mózg jest centralnym organem istot wyższych, to stanowi tylko 2% masy ciała (waga mózgu to około 1400g). Jednocześnie mózg jest uważany za najbardziej energochłonny narząd, gdyż pochłania około 20% dostarczonych organizmowi składników energetycznych. Pod względem anatomicznym mózg kształtem i budową zewnętrzną przypomina owoc orzecha włoskiego i wykazuje miękką strukturę, gdyż zbudowany jest głównie z wody i tłuszczu. Około 60% suchej masy mózgu stanowi sam tłuszcz, wchodzący w skład membran tłuszczowych. Tłuszcz jest więc nieodłączną częścią struktury mózgu i wpływa na jego działanie. Szczególnie ważną rolę pełnią wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które stanowią aż 20% suchej masy mózgu. To właśnie one są odpowiedzialne za utrzymanie elastyczności i dynamicznej podatności neuronów zdolnych do transmitowania i otrzymywania informacji oraz utrzymywania innych funkcji komórek mózgowych.

Na szczególną uwagę zasługuje mózg dziecka, który w pierwszych latach życia podlega intensywnemu wzrostowi. W pierwszym roku życia dziecko zwiększa masę swego ciała nawet trzykrotnie i równie spektakularne zmiany zachodzą w mózgu dziecka – to właśnie w pierwszych miesiącach życia najintensywniej rozwija się mózg dziecka – zaledwie w ciągu sekundy tworzą się w nim miliony połączeń nerwowych. Już w pierwszym roku życia mózg stanowi w przybliżeniu ¾ wielkości mózgu dorosłego człowieka. To właśnie dzięki nim malec tak szybko udoskonala zmysły, uczy się nowych umiejętności i przyswaja wiedzę.

JAK ODŻYWIAĆ MÓZG?

Biorąc pod uwagę skomplikowaną budowę mózgu i jego rolę warto dbać o jego odpowiednie odżywienie i to właśnie odpowiednia dieta jest kluczowa dla optymalnego funkcjonowania i aktywności mózgu. Ostatnie lata obfitują w badania wskazujące na korelację racjonalnego odżywiania z prawidłowym rozwojem i funkcjonowaniem mózgu. Bardzo istotną rolę w odżywaniu mózgu pełnią wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które stanowią aż 20% suchej masy mózgu i 30% wszystkich kwasów tłuszczowych w układzie nerwowym. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe należą do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Nazwa tej grupy nie jest przypadkowa, bo są one niezbędne do prawidłowego funkcjonowania i organizm człowieka nie jest w stanie ich samodzielnie wytworzyć, muszą być więc być dostarczane wraz z pożywieniem.

Do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych należą kwasy tłuszczowe Omega-3 i kwasy tłuszczowe Omega-6. Bardzo istotne jest zachowanie odpowiedniego stosunku kwasów Omega-3 do Omega- 6, który powinien być na poziomie 1:2 – 1:4. Podkreśla się, że niewłaściwe zbilansowanie tych kwasów tłuszczowych może prowadzić do nieprawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka w tym także układu nerwowego. Badania wskazują, że dostarczamy zbyt duże ilości kwasów Omega-6 przy jednoczesnym deficycie kwasów Omega-3, stąd tak istotne jest wzbogacanie naszych posiłków w produkty bogate w kwasy Omega-3.

KWASY OMEGA-3 – PALIWO DLA MÓZGU

Z punktu widzenia prawidłowego rozwoju układu nerwowego, w tym też mózgu, ważna jest podaż w naszym organizmie kwasów Omega 3, do których zaliczamy: kwas α-linolenowy (kwas ALA), kwas dokozaheksaenowy (kwas DHA) i kwas eikozapentaenowy (kwas EPA).

Wartościowymi źródłami kwasów DHA i EPA są tłuste ryby morskie (tuńczyk, sardynki, halibut, tuńczyk, makrela), algi morskie i niektóre orzechy.

Cennymi źródłami kwasów ALA są oleje roślinne (olej rzepakowy, lniany), niektóre orzechy, a także rośliny strączkowe. Na szczególne uznanie zasługuje olej rzepakowy, który nie tylko jest cennym źródłem naturalnych kwasów Omega-3, ale także zawiera pożądaną z punktu żywieniowego proporcję kwasów Omega-3 do Omega-6 – 1:2. Olej rzepakowy jest szeroko dostępny i co więcej może być stosowany do wielu potraw zarówno tych przygotowywanych na zimno jak i na ciepło.

Mózg często określany jest jako „centrum dowodzenia” ludzkiego organizmu stąd wymaga dobrego odżywienia i dostarczenia odpowiednich substancji odżywczych, w tym kwasów tłuszczowych z grupy Omega 3, które pełnią ważną rolę w odpowiednim funkcjonowaniu całego układu nerwowego.

PIŚMIENNICTWO:

Goetz Magdalena. Jak to naprawdę jest z tymi neuronami lustrzanymi. W: GlosPedagogiczny.pl 2019, nr 108

Jagoda Drąg, Anna Goździalska, Jerzy Jaśkiewicz. KWASY TŁUSZCZOWE Z RODZINY OMEGA-3 W NEUROPSYCHIATRII; Państwo i Społeczeństwo 2014

Yehuda S, Rabinovitz S, Carasso RL et al. The role of polyunsaturated fatty acids in restoring the aging of neuronal membrane. Neurobiol Ageing. 2002;

Asia Podgórska; Tak działa mózg. Jak mądrze dbać o jego funkcjonowanie; WAB; 2023

Agnieszka Wilczyńska; Kwasy tłuszczowe w diecie człowieka a jego funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne; Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2012

Marciniak – Łukasiak K.; Rola i znaczenie kwasów tłuszczowych omega – 3; ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość 2011;

#Fundusze Promocji

Post GENIALNY MÓZG pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Tłuszcz dostarczany z pożywienia w postaci „widocznej” (np. oleje roślinne, masło, smalec) stanowi około 45% tłuszczu w codziennej diecie. Zaś tłuszcz „niewidoczny” to ten, którego nie widzimy i który jest składnikiem spożywanych produktów spożywczych (np. mięso, ciastka, przetwory mleczne i inne) odpowiada za około 55% tłuszczu spożywanego w codziennej diecie. Ważna jest więc świadomość ilości i jakości spożywanych tłuszczy w tych dwóch postaciach.

ILE TŁUSZCZU SPOZYWAĆ?

Zgodnie z zaleceniami żywieniowymi tłuszcz powinien dostarczać nie więcej niż 30% energii. Oczywiście zapotrzebowanie organizmu na tłuszcz zależy od wielu czynników takich jak : wiek, płeć, stan fizjologiczny czy rodzaj wykonywanej aktywności fizycznej. Nie zaleca się ograniczania spożycia tłuszczu w diecie niemowląt i małych dzieci, gdyż jest on szczególnie ważnym składnikiem całodziennego zapotrzebowania. Dla tej grupy wiekowej zaleca się, aby w całodziennej diecie 40% energii pochodziło z tłuszczu a wzorcem jest tu mleko kobiece, w którym około 50% energii pochodzi z tłuszczu. Dokładne informacje o zapotrzebowaniu na tłuszcz dla poszczególnych grup wiekowych są dostępne w publikacji „Normy żywienia dla populacji Polski”, którą można pobrać ze strony www.izz.waw.pl

PO CO NAM TŁUSZCZ?

Tłuszcz jest jednym z kluczowych składników pokarmowych, który pełni wiele funkcji w organizmie, w tym między innymi:

• źródło energii: najbardziej skoncentrowane źródło energii 1 g tłuszczu to 9 kcal (dla porównania 1 g białka lub węglowodanów to 4 kcal);
• źródło kwasów tłuszczowych, w tym niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) z rodziny omega-3 i omega-6;
• stanowi źródło witamin E i K oraz umożliwia wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A,D,E,K)
• stabilizuje narządy wewnętrzne
• źródło cholesterolu (tłuszcz zwierzęcy) i steroli (tłuszcz roślinny)
• jako tłuszcz podskórny chroni przed nadmierną utratą ciepła
• buduje błony komórkowe i wpływa na ich aktywności

JAKIE TŁUSZCZE SPOŻYWAĆ?

Tłuszcze są niezbędnym elementem naszej diety, ale ważna jest ilość jaką spożywamy, a także ich rodzaj.

Tłuszcze ze względu na pochodzenie można podzielić na zwierzęce (np. masło, smalec) i roślinne (np. oliwa z oliwek, oleje: słonecznikowy, rzepakowy, lniany, margaryny). Tłuszcze zwierzęce charakteryzują się wysoką zawartością kwasów nasyconych, witaminy A i D oraz cholesterolu. Tłuszcze roślinne zawierają wysoką ilość jednonienasyconych i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz witaminy E i fitosteroli roślinnych.

Zaleca się, aby w codziennej diecie zastępować tłuszcze zwierzęce olejami roślinnym (wyjątkiem są oleje tropikalne – kokosowy i palmowy, które zawierają wysoką zawartość kwasów nasyconych odpowiednio – ponad 80% i 40% ). W tłuszczach zwierzęcych, takich jak masło i smalec oraz w przetworach mięsnych i mlecznych obecne są znaczne ilości tłuszczu, w tym nasyconych kwasów tłuszczowych (45–55% wszystkich kwasów tłuszczowych). Również w produktach ciastkarskich i cukierniczych, chipsach, frytkach i innych produktach typu fast food jest duża zawartość tłuszczu i nasyconych kwasów tłuszczowych.

Oleje roślinne różnią się zawartością witamin i składem kwasów tłuszczowych. Z punktu widzenia żywieniowego szczególnie polecane są oleje roślinne, które naturalnie nie zawierają cholesterolu i stanowią cenne źródło niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (szczególnie istotna jest zawartość kwasu Omega-3) a także witaminy E i K.

Na szczególną rekomendację zasługuje olej rzepakowy ze względu na wysoką zwartość kwasów Omega-3 a także witamin E i K. Warto także zwrócić uwagę na pożądaną żywieniowo proporcję kwasów Omega-3 do Omega-6 – 1:2 w oleju rzepakowym. Nasza dieta ma deficyt kwasów Omega-3, zaś kwasy Omega-6 przyjmujemy w nadmiarze, stąd tak ważny jest stosunek kwasów Omega-3 do Omega-6. Cennym źródłem kwasów Omega-3 jest także olej lniany, który jednak ze względu na proces produkcji (tłoczony na zimno) zalecany jest tylko do zastosowań na zimno.

Źródła: H. Kunachowicz, B. Przygoda, I. Nadolna, K. Iwanow. Tabele składu i wartości odżywczej żywności, 2017, PZWL

Źródła:

1. M.Jarosz; Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja; 2012 , PolHealth
2. M.Jarosz, E. Rychlik, K. Stoś, J.Charzewska Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie; 2020; PZH
3. Kunachowicz H., Przygoda B., Nadolna I., Iwanow K., Tabele składu i wartości odżywczej żywności, Wyd. II zmienione, Warszawa, Wyd. Lek. PZWL, 2017
4. Szponar L., Mojska H., Ołtarzewski M., Piotrowska K., Tłuszcze, [w:] Normy żywienia dla populacji Polski, [red.] M. Jarosz, Warszawa, Instytut Żywności i Żywienia, 2017, 56-75.

#Fundusze Promocji

Post TŁUSZCZE SĄ WAŻNE pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Badania naukowe potwierdzaja, że popularność kwasów Omega -3 nie jest kolejną modą żywieniową lecz potrzebą związaną z deficytem tego składnika w naszej diecie. Wraz z ewolucyjną zmianą naszej diety zmieniły się także proporcje spożywanych kwasów tłuszczczowych – coraz mniej spożywamy kwasów Omega-3 kosztem wzrostu spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych, a także kwasów Omega-6. W ten sposób zabużone zostały, kluczowe z punktu widzenia żywieniowego, proporcje pomiędzy kwasami Omega-3 i Omega-6. Co więcej kwasy Omega-3 pełnią kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu człowieka i mają udowodnione działanie profilaktyczne, a także wspierające leczenie wielu chorób. W świetle tego tak ważne jest świadome wzbogacanie naszej diety o deficytowe kwasy Omega-3.

KWASY TŁUSZCZOWE OMEGA 3 – co to jest?

Kwasy tłuszczowe są podstawowym składnikiem tłuszczu pokarmowego i ze względu na obecność i liczbę wiązań podwójnych pomiędzy atomami węgla dzielimy je na:

– nasycone (SFA)

– nienasycone: wielonienasycone (PUFA) i jednonienasycone (MUFA)

Kwasy Omega- 3, to kwasy wielonienasycone, należące do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Nazwa tej grupy nie jest przypadkowa, bo są one niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a dodatkowo organizm człowieka nie jest w stanie ich samodzielnie wytworzyć, muszą być więc być dostarczane wraz z pożywieniem.

W grupie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych Omega-3 znajdują się między innymi:

• kwas α-linolenowy (kwas ALA),
• kwas dokozaheksaenowy (kwas DHA),
• kwas eikozapentaenowy (kwas EPA)

JAKA JEST ROLA KWASÓW OMEGA-3 W ORGANIZMIE?

Liczne badania naukowe wykazały, że odpowiednie spożycie kwasów Omega-3 nie tylko wspiera leczenie wielu chorób, ale dodatkowo jest istotnym czynnikiem prewencyjnym w licznych chorobach.

Kwasy Omega-3 są niezbędne dla funkcjonowania mózgu, wpływają na zmniejszenie ryzyka rozwoju chorób neurodegeneracyjnych, a ponadto zmniejszają ryzyko wystąpienia depresji.

Kwasy Omega-3 wspomagają pracę układu nerwowego – jako składnik błony komórkowej komórek nerwowych pozytywnie wpływają na stymulację tworzenia nowych połączeń neuronowych, pozytywnie wpływaja także na pracę mózgu i poprawiają pamięć.

Kwasy Omega-3 wykazują także działanie ochronne dla układu krwionośnego i serca – mają działanie antymiażdżycowe, przeciwzapalne i antyarytmiczne.

Kwasy Omega-3 pozytywnie wpływają na profil lipidowy poprzez obniżanie poziomu trójglicerydów we krwi.

Kwasy Omega-3 wpływają korzystnie na rozwój płodowy dziecka, jak i rozwój dziecka po jego urodzeniu.

Kwasy Omega- 3 wykazują działanie przeciwzapalne, a także wspierają układ odpornościowy.

Kwasy Omega -3 wspierają terapię leczenia onkologicznego a także pełnią ważną rolę w profilaktyce chorób nowotworowych.

OLEJ RZEPAKOWY JAKO CENNE ŹRÓDŁO KWASÓW OMEGA-3

Jednym z głównych źródeł kwasów omega-3 w diecie są rośliny i produkty pochodzenia roślinnego: oleje roślinne (rzepakowy, lniany, sojowy) oraz orzechy włoskie, migdały a także nasiona i algi. Kolejną grupą produktów są tłuste ryby morskie np. łosoś, makrela, śledz, sardynka.

W przypadku olejów roślinnych na szczególną uwagę zasługuje olej rzepakowy, który jest cennym źródłem kwasów Omega-3 i może być stosowany zarówno do ciepłych jak i zimnych zastosowań. Olej lniany pomimo najwyższej zawartości kwasów Omega-3 może być stosowany tylko na surowo.

Wysoka naturalna zawartość kwasów Omega-3, szeroka dostępność i możliwość uniwersalnego zastosowania pozwala traktować olej rzepakowy jako cenne źródło kwasów Omega-3.

PISMIENNICTWO:

1. Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J. (red.), Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020
2. Gromadzka-Ostrowska J., Szawłowski A. (red.), Dietetyka w chorobach nowotworowych, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2022 
3. Food Composition and Nutrition Tabels, Seventh edition, Souci S.Taylor&Francis A CRC Press Book

4. Wcisło T., Rogowski W.; Rola wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 w organizmie człowieka; Cardiovascular Forum 2006;
5. Sicińska P i inni; Suplementacja kwasami omega w różnych chorobach; Postępy Hig Med Dośw; 2015;
6. Marciniak – Łukasiak K.; Rola i znaczenie kwasów tłuszczowych omega – 3; ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość 2011; 6 (79): 24 – 35.

#Fundusze Promocji

Post Kwasy Omega 3 – moda żywieniowa, czy realna potrzeba? pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.