„Sprawdziliśmy zarówno dostępny w sklepach olej rzepakowy tłoczony na zimno, jak i olej rafinowany.  Dokonaliśmy analizy oleju obecnego na Polskim rynku i w dniach 3-17 marca 2020 roku przebadaliśmy 16 nabytych w sklepach próbek oleju rzepakowego pochodzących od różnych producentów. Badanie zostało przeprowadzone w Zakładzie Badania Bezpieczeństwa Żywności Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach zgodnie z zalecaną przez laboratoria referencyjne UE metodą QuPPe-PO. W żadnym z badanych olejów rzepakowych – zarówno rafinowanych jaki i tłoczonych na zimno nie stwierdziliśmy obecności pozostałości glifosatu”

powiedział dr Artur Miszczak, kierownik Zakładu Badania Bezpieczeństwa Żywności z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach.

„Na zlecenie Polskiego Stowarzyszenia Producentów Oleju, próbki oleju rzepakowego badane były przez Pracownię Badania Pozostałości Pestycydów Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Warszawie (Krajowe Laboratorium Referencyjne ds. pozostałości pestycydów w żywności). W kwietniu 2020 r. przebadaliśmy 6 próbek oleju rzepakowego tłoczonego na zimno i rafinowanego z innych partii produkcyjnych niż badane w Instytucie Ogrodnictwa w Skierniewicach. Jak można się było spodziewać, badane próbki oleju nie zawierały pozostałości glifosatu. Ponieważ glifosat nie rozpuszcza się w tłuszczach, jest mało prawdopodobne, aby jego pozostałości znalazły się w oleju rzepakowym.”

powiedziała dr Bożena Morzycka, kierownik Pracowni Badania Pozostałości Pestycydów Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie.

„Olej rzepakowy nie zawiera glifosatu. Jest to główny produkt, uzyskiwany w procesie przetwórstwa nasion rzepaku. Nasiona rzepaku przerabiane w firmach zrzeszonych w PSPO są poddawane monitoringowi zarówno wewnętrznemu, przez zakłady, jak również zewnętrznemu, przez laboratoria na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Próby pobierają niezależni pracownicy Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Roślin i Nasiennictwa. W okresie wieloletniego monitoringu nigdy nie stwierdzono obecności glifosatu w nasionach rzepaku powyżej dopuszczalnego limitu. W większości przypadków nie stwierdza się w ogóle jego obecności w nasionach, a gdy był obecny, to tylko w śladowych ilościach, wielokrotnie niższych od dopuszczalnego limitu. W procesie przetwórczym nasion rzepaku są stosowane wielokrotne etapy oczyszczania. Finalnym etapem oczyszczania jest rafinacja oleju, co czyni olej rzepakowy produktem całkowicie wolnym od tego zanieczyszczenia.”

dodaje Mariusz Szeliga, Prezes Zarządu Polskiego Stowarzyszenia Producentów Oleju.

Podsumowując: obawy konsumentów dot. potencjalnej obecności glifosatu w oleju rzepakowym zostały rozwiane – świadczą o tym wyniki przeprowadzonych badań oleju rafinowanego i tłoczonego na zimno, w których nie wykryto glifosatu.

Zobacz:

• Opinia dr Artura Miszczaka – kierownika Zakładu Badania Bezpieczeństwa Żywności z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach >>> link do pełnego artykułu
• Opinia dr Bożeny Morzyckiej – kierownika Pracowni Badania Pozostałości Pestycydów Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie >>> link do pełnego artykułu

Post Olej rzepakowy wolny od glifosatu pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Glifosat i jego potencjalna obecność w naszej żywności od pewnego czasu budzi wiele, najczęściej negatywnych emocji. W dużej mierze polega się na opinii rozpowszechnianych przez fora internetowe od mających wiele wątpliwości obywateli, którzy raczej nie dowierzają opinii ekspertów. Trudno się zresztą dziwić, gdyż generalnie opinie wyrażane nawet przez największe oficjalne organizacje takie jak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) czy Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wydają się niejednoznaczne a czasem nawet sprzeczne.

Spróbujmy w miarę obiektywnie zmierzyć się z tym tematem. Glifosat funkcjonuje w rolnictwie od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Po raz pierwszy był on zarejestrowany w Stanach Zjednoczonych przez firmę Monsanto w 1974 roku. W Polsce pierwsza rejestracja preparatu zawierającego glifosat pod nazwą Roundup 360 SL miała miejsce pięć lat później – w roku 1979. Obecnie w naszym kraju jest zarejestrowanych około 90 różnych preparatów zawierających tą substancję aktywną. Zgodnie z etykietami tych środków glifosat jest dolistnym herbicydem o działaniu systemicznym, czyli po zaaplikowaniu rozchodzi się po całej roślinie. Pobierany jest poprzez zielone części roślin (liście, zielone pędy i niezdrewniałą korę), przemieszczany w całej roślinie dociera do jej części podziemnych (korzenie, rozłogi itp.) powodując zahamowanie wzrostu i rozwoju w ciągu 1 doby, a następnie ich zamieranie.

Jednym z innych niemniej ważnych zastosowań glifosatu jest jego użycie w tzw. uprawie konserwującej, w której dzięki jego zastosowaniu nie wykorzystuje się orki. Głównym celem tej uprawy jest ochrona gleby przed jej degradacją i zachowanie jej produktywności. Jest to jeden z poważnych argumentów przeciwko zakazowi stosowania tej substancji.

Czas połowicznego rozkładu glifosatu w glebie wynosi około 12 dni. Zależy to jednak od warunków środowiskowych takich, jak temperatura i wilgotność. Jest on degradowany głównie przez mikroorganizmy glebowe. Rozkładany jest najpierw do N-metyloglicyny (sarkozyny) i kwasu aminometylofosfonowego (AMPA), a ostatecznie do nieszkodliwych, a nawet pożytecznych związków chemicznych jak amoniak, woda i fosforany.

Zastosowanie preparatów zawierających glifosat jako substancję czynną do wyżej wymienionych zastosowań skutkuje w minimalnym stopniu jego pozostałościami wykrywanymi w żywności.

Prawidłowość stosowania środków ochrony roślin jest w Polsce corocznie monitorowana przez laboratoria na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Badania te są również prowadzone w Zakładzie Badania Bezpieczeństwa Żywności Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach w ramach zadania 2.5 „Badanie pozostałości środków ochrony roślin w ramach urzędowej kontroli ich stosowania” programu wieloletniego Instytutu Ogrodnictwa na lata 2015-2020. Próbki do badań, zgodnie z wcześniej ustalonym harmonogramem, pobierają pracownicy Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Roślin i Nasiennictwa, a następnie dostarczają je do laboratorium. Każda próbka zostaje przeanalizowana na obecność ponad 400 substancji – pozostałości środków ochrony roślin. Po wykonaniu analiz, ocenę uzyskanych wyników prowadzi się w oparciu o aktualnie obowiązujące normy najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości środków ochrony roślin (NDP) zawarte w rozporządzeniu nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady.

W ubiegłym sezonie w ramach urzędowych badań monitoringowych sprawdzono 1100 gospodarstw rolnych produkujących owoce, warzywa i uprawy rolnicze – ogółem 48 rodzajów upraw. Próby do analiz pochodziły z terenu całej Polski, ale większość z województw centralnych: mazowieckiego, łódzkiego i świętokrzyskiego. Badania te nie mają na celu dokładnego zanalizowania poszczególnych upraw, a bardziej pokazania ogólnej sytuacji panującej w kraju.

Zbadano 46 próbek rzepaku i w żadnej z badanych próbek rzepaku nie stwierdzono przekroczenia zawartości glifosatu powyżej wymagań prawnych, co więcej w 60 % próbek rzepaku glifosat nie był obecny.

Rzepak nie jest produktem przeznaczonym do bezpośredniej konsumpcji. Głównym produktem spożywczym pozyskiwanym z rzepaku jest olej. Może być on tłoczony na zimno lub być oczyszczony w procesie rafinacji. Ze względu na fakt używania glifosatu w uprawie rzepaku, zrozumiałe jest pytanie, czy w oleju rzepakowym są obecne pozostałości po tym herbicydzie. Postanowiliśmy odpowiedzieć na to pytanie. Sprawdziliśmy przede wszystkim dostępny w sklepach olej tłoczony na zimno, gdyż proces obróbki w tym przypadku jest relatywnie prosty i prawdopodobieństwo wystąpienia pozostałości największe.

Dokonaliśmy analizy oleju rzepakowego obecnego na Polskim rynku i przebadaliśmy 16 nabytych w sklepach próbek oleju rzepakowego tłoczonego na zimno i rafinowanego pochodzących od różnych producentów. Badania wykonaliśmy w dniach 3-17 marca 2020 roku. Zostały one przeprowadzone w Zakładzie Badania Bezpieczeństwa Żywności Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach zgodnie z zalecaną przez laboratoria referencyjne UE metodą QuPPe-PO. Limit ilościowego oznaczenia glifosatu wynosi 0,05 mg/kg, a limit detekcji 0,01mg/kg.

W żadnym przypadku nie stwierdziliśmy obecności pozostałości glifosatu. Limit detekcji tego związku w oleju rzepakowym w naszych analizach wynosił 0,01 mg/kg, a więc w żadnej próbce nie było go w takich ilościach. Nie jest to dla nas zaskoczenie, gdyż właściwości fizykochemiczne glifosatu wskazują, że jest to cząsteczka hydrofilowa, tzn. dobrze rozpuszczająca się w wodzie i bardzo słabo w tłuszczach. Wyniki tych badań potwierdzono dodatkowo dla kilkunastu próbek wykonanych z różnego pochodzenia oleju rzepakowego rafinowanego, gdzie prawdopodobieństwo transferu glifosatu do produktu końcowego jest jeszcze mniejsze.

Tabela 1. Wyniki badań pozostałości glifosatu w oleju rzepakowym zrealizowane w Zakładzie Badania Bezpieczeństwa Żywności Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach w marcu 2020 r.

Podsumowując:

obawy konsumentów dot. potencjalnej obecności glifosatu w oleju rzepakowym zostały rozwiane – świadczą o tym wyniki przeprowadzonych badań oleju rafinowanego i tłoczonego na zimno, w których nie wykryto glifosatu.

Post Czy w oleju rzepakowym obecny jest glifosat? pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Rzepak, roślina z rodziny kapustowatych, jest znany i uprawiany w Polsce od dawna. Powierzchnia jego upraw ciągle wzrasta, ponieważ jest ważnym surowcem przemysłu tłuszczowego i paszowego. Polska jest jednym z największych producentów rzepaku w Europie.

Olej rzepakowy produkowany jest obecnie z nasion rzepaku o bardzo obniżonej zawartości szkodliwych glukozynolanów oraz kwasu erukowego. Odmiany rzepaku niskoerukowego, zawierające poniżej 2% kwasu erukowego, nie są odmianami genetycznie modyfikowanymi, ale wyselekcjonowanymi z dziko rosnących upraw naturalnych, które zostały ulepszone w procesie uprawy.

Olej rzepakowy zaliczany jest do najcenniejszych tłuszczów jadalnych, przede wszystkim ze względu na wysoki poziom (ok. 90%) wartościowych dla zdrowia nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNTK): linolowego (omega-6), alfa-linolenowego (omega-3) oraz oleinowego. Ponieważ organizm ludzki nie wytwarza tych kwasów (tzw. związki egzogenne), a są one niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, powinny być dostarczane z pożywieniem. Olej rzepakowy jest dobrym źródłem NNTK o odpowiednim stosunku kwasów omega-6 do omega-3 (2:1). Nie każdy olej roślinny posiada tak dobrą proporcję tych kwasów np. w oleju sojowym stosunek ten wynosi 7:1, a w oliwie z oliwek 10:1. Pod tym względem olej rzepakowy góruje nad innymi olejami (Lit. 4).

Kwasy omega pełnią ważną rolę w profilaktyce i leczeniu chorób układu krążenia, niektórych nowotworów jak np. prostaty i jelita grubego, zapobieganiu cukrzycy oraz utrzymują dobrą kondycję skóry. Dodatkowo, olej rzepakowy zawiera witaminy rozpuszczalne w tłuszczach A, E i K oraz sterole roślinne, które wpływają na obniżenie poziomu „złego”cholesterolu (LDL). Ma najmniej ze wszystkich olejów roślinnych kwasów nasyconych, których powinno się spożywać jak najmniej.

Kilka słów o glifosacie i jego toksyczności

W uprawie rzepaku stosowane są różne środki ochrony roślin, w tym glifosat, popularny herbicyd o szerokim spektrum działania, stosowany do skutecznego zwalczania chwastów jedno i wieloletnich. Pobierany jest przez zielone części roślin i przemieszcza się w roślinie, docierając do korzeni i powodując ich obumieranie. Mechanizm działania polega na hamowaniu aktywności enzymu – syntetazy EOSP (5-enolopirogronoszikimo-3-fosforanu), co powoduje zahamowanie syntezy aminokwasów aromatycznych, niezbędnych do prawidłowego wzrostu roślin. Drugi mechanizm działania polega na niszczeniu tkanki w zielonych liściach roślin, co zaburza asymilację dwutlenku węgla, a w efekcie proces fotosyntezy. Mechanizm ten wykorzystywany jest do desykacji, czyli wysuszania roślin bezpośrednio przed zbiorem nasion. Desykacja wyrównuje szybkość dojrzewania roślin, co ułatwia zbiór i zapobiega osypywaniu się nasion.

Z chemicznego punktu widzenia glifosat jest fosfonometylową pochodną aminokwasu glicyny. Jest to związek nielotny, produkowany w postaci soli izopropylowej, sodowej lub potasowej, aby zwiększyć skuteczność jego działania. W porównaniu z innymi stosowanymi herbicydami charakteryzuje się małą cząsteczką o prostej budowie. Ważną cechą glifosatu jest jego polarność, którą można scharakteryzować współczynnikiem podziału oktanol/woda (log Pow). Współczynnik ten jest dla glifosatu ujemny (-3,5), co oznacza, że glifosat nie rozpuszcza się w tłuszczach, a więc nie kumuluje się w tkankach zwierzęcych, ale dobrze rozpuszcza się w wodzie. Głównym metabolitem glifosatu jest kwas aminometyofosfonowy (AMPA). W roślinach oba związki ulegają dość wolnej degradacji, co może być powodem pojawienia się pozostałości w produktach żywnościowych.

Bezpieczeństwo stosowania i toksyczność glifosatu jest ciągle analizowana i dyskutowana. Panuje powszechne przekonanie, że glifosat jest szkodliwy dla zdrowia – jest rakotwórczy, genotoksyczny, teratogenny oraz odpowiada za wiele innych chorób jak cukrzyca, astma, osteroporoza. Jednak w świetle dostępnych wyników badań naukowych, szkodliwość glifosatu nie jest jednoznaczna. Glifosat charakteryzuje się relatywnie niską toksycznością ostrą, niższą niż nikotyna, kofeina, witamina D3 a nawet aspiryna czy sól kuchenna (Lit.5). Szkodliwość glifosatu, jak wszystkich substancji chemicznych, zależy od pobranej dawki. Należy zaznaczyć, że preparaty handlowe zawierające glifosat są znacznie bardziej toksyczne dla środowiska niż sam glifosat, czyli substancja czynna preparatu.

Wartość LD 50 (najniższa dawka śmiertelna powodująca zgon 50% badanych osobników w wyniku jednorazowego pobrania) wynosi dla glifosatu około 5600 mg/kg masy ciała, a dla soli kuchennej 3000 mg/kg masy ciała, co oznacza, że łatwiej można się otruć solą kuchenną niż glifosatem.

Do oceny narażenia konsumenta stosowane są tzw. toksykologiczne wartości odniesienia: ADI (akceptowane dzienne pobranie) i ARfD (ostra dawka referencyjna). Wartość ADI zaproponowana przez Europejskie Biuro ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wynosi dla glifosatu 0,5 mg/kg masy ciała/dzień (Lit. 6). Jest to ilość, którą można spożywać codziennie, przez całe życie bez niepożądanych skutków zdrowotnych. Dla porównania ADI dla kofeiny to 0,0025 mg/kg masy ciała/dzień.

Osoba o masie 65 kg może więc teoretycznie spożyć codziennie 32,5 mg glifosatu bez jakichkolwiek skutków zdrowotnych. Jeśli w próbce oleju został by wykryty glifosat w ilości 10 mg w kilogramie oleju (ilość dopuszczalna dla nasion rzepaku), to można codziennie spożyć ponad 3,25 kg takiego oleju, bez przekraczania bezpiecznego limitu. Wiele badań wskazuje ponadto, że glifosat jest słabo wchłaniany z przewodu pokarmowego (około 20% spożytej dawki), słabo metabolizowany, a około 75% pobranej dawki jest wydalane, głównie z moczem w przeciągu 7 dni od pobrania (Lit. 7).

Analiza pozostałości glifosatu w żywności

Żywność w Polsce badana jest pod kątem zawartości pestycydów, w tym także glifosatu. Analizę pozostałości pestycydów w żywności pobranej z rynku prowadzą laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej, zgodnie z corocznie opracowywanym planem monitoringu i urzędowej kontroli żywności. Laboratoria Ministra Rolnictwa badają płody rolne pobrane z pół.

Analiza pozostałości glifosatu i AMPA w żywności jest dużym wyzwaniem dla analityków z powodu jego polarności, niskiej lotności, słabej rozpuszczalności w większości rozpuszczalników organicznych i małej masy cząsteczkowej. W ciągu ostatnich 30 lat różne metody analityczne stosowano do badania zawartości glifosatu w żywności. Nasiona rzepaku i inne nasiona oleiste oraz oleje z nich otrzymywane są trudną do badań matrycą, gdyż zawierają dużo kwasów tłuszczowych, białek i wosków. Wyodrębnienie śladowych ilości glifosatu z takiej matrycy jest trudnym zadaniem. Oznaczanie ilościowe glifosatu wymaga specjalistycznej, kosztownej aparatury. Najczęściej obecnie wykorzystywaną techniką instrumentalną jest chromatografia cieczowa sprzężona ze spektrometrią mas (LC/MS/MS) z zastosowaniem wzorców znakowanych izotopowo. Pozwala ona na oznaczenie pozostałości glifosatu na poziomie 0,02 mg/kg produktu.

Pozostałości glifosatu w oleju rzepakowym

Ponieważ glifosat nie rozpuszcza się w tłuszczach, jest mało prawdopodobne, aby jego pozostałości znalazły się w oleju rzepakowym. W procesie produkcji oleju, pozostałości pestycydów o charakterze polarnym, które nie rozpuszczają się w tłuszczach, nie koncentrują się w oleju, lecz w wytłokach (Lit. 11).

Badania dowodzą, że w nasionach rzepaku, które zawierają z reguły 45-49% tłuszczu, nie wykrywa się lub wykrywa bardzo niskie ilości glifosatu, znacznie poniżej wartości NDP, czyli najwyższej dopuszczalnej pozostałości ustalonej prawnie (Lit. 1,3). Wartości NDP obowiązujące dla nasion rzepaku to: w UE – 10 mg/kg nasion, USA 20 mg/kg, a zgodnie z Kodeksem Żywnościowym FAO/WHO – 30 mg/kg. Wartości NDP ustalane są dla produktu „surowego/pierwotnego”, czyli dla nasion. Olej rzepakowy jest produktem przetworzonym, nie ma więc ustalonych wartości NDP. Do oceny pozostałości w oleju stosowana jest wartość NDP dla nasion rzepaku.

Badania próbek nasion roślin oleistych i olejów roślinnych przeprowadzone w Szwajcarii wykazały, że nie zawierają one pozostałości glifosatu. Na podstawie uzyskanych wyników przeprowadzono ocenę narażenia konsumenta i porównano z toksykologicznymi wartościami odniesienia: ADI oraz ARfD ustalonymi przez EFSA. Żaden wynik nie stanowił zagrożenia dla zdrowia konsumentów (Lit 1).

W Polsce, badania 50 próbek nasion rzepaku pochodzących z różnych terenów Polski, prowadziła w 2015 roku Terenowa Stacja Doświadczalna Instytutu Ochrony Roślin w Białymstoku. W żadnej z badanych próbek nie stwierdzono pozostałości glifosatu (Lit.3). Stacja ta kontynuawała badania nasion rzepaku w latach 2016-2019. W ramach urzędowej kontroli przebadano 238 próbek nasion rzepaku pod kątem obecności pestycydów z różnych grup chemicznych, w tym glifosatu. Pozostałości glifosatu stwierdzono w 33 próbkach w ilości od 0,02 do 0,27 mg/kg, a więc znacznie poniżej dopuszczalnego poziomu NDP, czyli 10 mg/kg (Lit. 2).

Na zlecenie Polskiego Stowarzyszenia Producentów Oleju, próbki oleju rzepakowego badane były przez Instytut Ogrodnictwa – Zakład Badania Bezpieczeństwa Żywności w Skierniewicach (łącznie przeanalizowano 16 próbek) oraz przez Pracownię Badania Pozostałości Pestycydów Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Warszawie (Krajowe Laboratorium Referencyjne ds. pozostałości pestycydów w żywności), gdzie w dniach 03-07 kwietnia 2020 r. przebadano 6 dodatkowych próbek z innych partii produkcyjnych różnych rodzajów oleju rzepakowego, zarówno tłoczonych na zimno jak i rafinowanych. Jak można się było spodziewać, badane próbki oleju nie zawierały pozostałości glifosatu.

Dane literaturowe potwierdzają, że pozostałości glifosatu nie stwierdza się też w innych olejach roślinnych np. sojowym czy kukurydzianym (lit.8) oraz innych produktach zawierających tłuszcz, jak mleko krowie i matek karmiących, czy jaja (Lit. 8, 9).

Procesy przetwarzania nasion oleistych jak tłoczenie oleju, dodatkowo usuwają glifosat z produktu końcowego. Pozostałości glifosatu w rzepaku znajdowane są głównie w słomie (85%) i wytłokach (15%), natomiast nie stwierdzono pozostałości glifosatu w oleju rzepakowym, zarówno tłoczonym na zimno jak i rafinowanym (lit.10 )

Podsumowanie

Badania nasion roślin oleistych pokazują, że nie zawierają one lub zawierają śladowe ilości glifosatu znacznie poniżej wartości NDP. Przetwarzanie nasion, jak tłoczenie oleju, usuwa ewentualne resztki glifosatu, co potwierdzają przeprowadzane badania próbek oleju rzepakowego w niezależnych jednostkach badawczych. Wyniki badań oleju rzepakowego – zarówno rafinowanego jak i tłoczonego na zimno świadczą o tym, że w oleju tym nie wykryto glifosatu. Olej rzepakowy może więc być bezpiecznie spożywany, gdyż nie stwierdza się w nim pozostałości glifosatu. Biorąc pod uwagę, że tłuszcze są niezbędnym składnikiem żywności potrzebnym dla właściwego funkcjonowania organizmu, a szczególnie zalecane są oleje roślinne, należy uwzględnić olej rzepakowy w diecie, gdyż jest on źródłem cennych dla zdrowia składników.

Literatura:

1. Food Additives and Contaminants, Part B, December 2017, Glyphosate residues in Swiss market foods: monitoring and evaluation, O. Zoller, P. Rhyn, H. Rupp, J. A. Zarn, C. Geiser.
2. Progres in plant Protection, 59 (4), grudzień 2019, Pozostałości środków ochrony roślin w nasionach rzepaku ozimego, B. Łozowicka, A. Piertaszko, I. Hrynko, J. Rusiłowska, M. Czerwińska, W. Drągowski.
3. Open Chem., 2015; 13: 1011–1019, Liquid chromatographic determination of glyphosate and aminomethylphosphonic acid residues in rapeseed with MS/MS detection or derivatization/fluorescence detection, P. Kaczyński, B. Łozowicka
4. Postępy Fitoterapii, 2/2014, Prozdrowotne właściwości oleju rzepakowego, M.Gugała, K. Zarzecka, A. Sikora.
5. The WHO recommended classification of pesticides by hazard. Guidelines to classification 2009.
6. EFSA Journal 2015,13 (11): 4302. Conclusion on the peer review of the pesticide risk assessment of the active substance glyphosate.
7. Toxicological profile for glyphosate, U.S. Department of Health and Human Services, April 2019.
8. J. Agric. Food Chem. 2015, 63, 10562−10568 , Analysis of Glyphosate and Aminomethylphosphonic Acid in Nutritional Ingredients and Milk by Derivatization with Fluorenylmethyloxycarbonyl Chloride and Liquid Chromatography− Mass Spectrometry, S. Ehling, T. M. Reddy.
9. J. Agric. Food Chem. 2016, 64, 1414−1421, Determination of glyphosate levelsin breast milk samples from Germany by LC/MS/MS and GC/MS, A. Steinborn, L. Alder, B. Michalski, P. Zomer, P. Bendig,S. A. Martinez, H. G. Mol.
10. Best practice-oilseed rape dessication, July 2016, www.monsanto-ag.co.uk
11. MVO notifying requirements on Pesticides, Guidelines of MVO regarding notifying exceedances of maximum residue levels of pesticides in vegetable oils for food or feed application to the competent authorities. Netherlands Food and Product Consumer Safety Authority (NVWA), December 2015.

Post Olej rzepakowy bez glifosatu pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Olej rzepakowy to nie tylko wspaniałe źródło korzystnych dla zdrowia nienasyconych kwasów tłuszczowych, ale również witamin. Olej ten bogaty jest w witaminę E i K.

Witaminy to substancje niezbędne dla zachowania zdrowia i prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka, które w większości należy dostarczyć wraz z pożywieniem. Ich źródłem są przede wszystkim warzywa i owoce, w których zawarte są głównie witaminy rozpuszczalne w wodzie. Oleje również są źródłem witamin, tych rozpuszczalnych w tłuszczach. Szczególnie bogaty w te witaminy – witaminę E i K jest olej rzepakowy.

Doskonałe źródło witaminy E

Witamina E należy do grupy związków tokoferoli i tokotrienoli, które wykazują biologiczną aktywność w organizmie. W oleju rzepakowym występują α, β, γ i δ-tokoferole. A najistotniejszą rolę pełni α-tokoferol wykazujący najwyższą aktywność witaminową. (1) Aktywność pozostałych homologów tokoferoli ocenia się na około 30-35% β-tokoferolu, 10-20% g-tokoferol, a δ-tokoferol 1 %. (2) W oleju rzepakowym dominuje g-tokoferol i stanowi ponad 60% całkowitej ilości tych substancji, α-tokoferol (ekw. E) średnio około 33%, natomiast δ-tokoferol występuje w śladowych ilościach (3, 4). Olej rzepakowy spośród wszystkich innych rodzajów olejów odznacza się jedną z wyższych zawartości tokoferoli, których zawartość waha się od 43,0 do 268,0 mg/100 g. (4) Podobne ilości występują w oleju lnianym, mniejsze w oliwie z oliwek, a zdecydowanie większe w mało popularnych olejach, np. z ogórecznika czy czarnej porzeczki  (5, 6).

Pod względem zawartości α-tokoferolu (wit. E) olej rzepakowy zawiera go również znaczne ilości w porównaniu do pozostałych olejów (tab. 1). Obserwuje się również, wyższą o około 7% zawartość tej witaminy w oleju rzepakowym tłoczonym na zimno, gdyż podczas rafinacji dochodzi do strat związków labilnych w wysokich temperaturach. W 100 g oleju rzepakowego rafinowanego znajduje się 26,7 mg, natomiast olej rzepakowy tłoczony na zimno zawiera 29 mg tej witaminy (7).  Według norm żywieniowych zapotrzebowanie dorosłego człowieka na tę witaminę wynosi 8 mg u kobiet i 10 mg równoważnika α-tokoferolu dla mężczyzn. Zapotrzebowanie to wzrasta wraz ze zwiększeniem w diecie udziału wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Przyjmuje się, że na każdy gram wielonienasyconych kwasów tłuszczowych powinno przypadać 0,4 mg α-tokoferolu (8). Jedna łyżka oleju rzepakowego rafinowanego pokrywa niemal w 50% zapotrzebowanie na tę witaminę u mężczyzn i 60% u kobiet. Natomiast przy użyciu jednej łyżki oleju tłoczonego na zimno nawet 70% u kobiet i 60% u mężczyzn.

Tabela 1. Zawartość α-tokoferolu w wybranych olejach (7)

Witamina E dla zdrowia

Tokoferole zawarte w oleju rzepakowym są silnymi naturalnymi antyoksydantami, które chronią organizm przed nadmiarem wolnych rodników i innych reaktywnych form tlenu w przemianach metabolicznych. Największą aktywność przeciwutleniającą wykazuje γ-tokoferol. (1, 5) Z tego względu witamina E pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym, który nie tylko jest zaliczany do czynników ryzyka choroby miażdżycowej, ale także odpowiada m.in. za przyspieszenie procesów starzenia się skóry. Ponadto γ-tokoferol zapobiega psuciu się oleju w wyniku utleniania kwasów tłuszczowych, a zatem pozwala na bezpieczne dłuższe przechowywanie oleju. W dużym stopniu na poziom przeciwutleniaczy w oleju wpływa jakość surowca, sposób wydobycia tłuszczu z nasion oraz warunki przechowywania gotowego wyrobu. Wyższą zawartość tokoferoli obserwuje się w olejach tłoczonych na zimno. (9)

Wskaźnik Harrisa określający prawidłową zawartość witaminy E do nienasyconych kwasów tłuszczowych w celu ochrony przed niekorzystnymi zmianami w procesie peroksydacji wewnątrzustrojowej powinien wynosić przynajmniej 0,6 mg α-tokoferolu na gram wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. W badaniach Wroniak wartość tego wskaźnika w oleju rzepakowym była wyższa niż zalecana w literaturze 0,6 i wahała się od 0,65 do 0,89. Wartości te są wyższe i korzystniejsze w porównaniu z uzyskanymi np. w oleju lnianym, lniankowym czy ogórecznikowym (4).

Witamina K

Witamina K należąca do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, naturalnie występuje w dwóch formach. Najczęściej spotykaną w żywności jest filochinon tzw. witamina K1, który w diecie zachodniej stanowi ponad 80% całkowitej podaży tej witaminy. Drugą formą jest witamina K2, czyli  cała grupa związków określanych mianem menachinonów, które syntetyzowane są przez bakterie i występują głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, a w Japonii – także w produktach fermentacji soi, takich jak natto. (11)

Witamina K występująca w olejach to filochinion. Spośród różnych rodzajów olejów olej rzepakowy zawiera najwyższą zawartość witaminy K – około 71,3 µg/100g (12) (tab. 2). Ponadto źródłem tej witaminy są warzywa bogate w chlorofil, m.in. w szpinak, brokuł, jarmuż, brukselka, kapusta, sałata czy natka pietruszki. (8, 11)

Tabela 2. Zawartość witaminy K w wybranych olejach (12)

Rekomendowane dzienne spożycie (RDA) witaminy K wynosi 1 µg/1 kg masy ciała. Zalecone dzienne spożycie witaminy K (wszystkich form) wynosi od 50 do 120 μg/dzień, ale ta wartość dotyczy wątrobowego zapotrzebowania na witaminę K dotyczącą syntezy czynników krzepnięcia krwi. Zapotrzebowanie innych tkanek nie zostało określone. (11, 13, 14) Według norm żywieniowych dzienne zapotrzebowanie na witaminę K wyrażone w µg filochiniony/osobę/dobę wynosi 55 µg dla kobiet i 65 µg dla mężczyzn. Wraz z dietą przeciętnie dostarczamy od 60 do 200 μg witaminy K. A samo spożycie dwóch łyżek oleju rzepakowego dziennie pokrywa zapotrzebowanie na tę witaminę w około 50%. (8, 11)

Witamina dla krzepliwości krwi i nie tylko

W  naturalnej formie filochinion, występujący w olejach wykazuje korzystne działanie na organizm. Podstawową funkcją witaminy K jest jej udział w procesie krzepnięcia krwi. Ponadto badania ostatnich lat wskazują na jej działanie profilaktyczne i lecznicze względem osteoporozy. (11)

Warto wspomnieć, że jedynie witamina K występująca w naturalnej postaci, m.in w olejach ciekłych wykazuje właściwości zdrowotne. Utwardzanie tłuszczów ciekłych powoduje przejście filochinonu do postaci uwodornionej 2’3’-dihydrofilochinonu. Wysoki poziom kwasów tłuszczowych trans jest silnie skorelowany z poziomem dihydrofilochinonu. Stąd jego duże ilości obecne są w żywności typu fast-food: frytki, panierowane paluszki rybne, pączki, chipsy, ciasteczka, krakersy. Wchłanianie i metabolizm dihydrofilochinonu nie są do końca poznane. (16) A spożywanie produktów bogatych w izomery trans niekorzystnie wpływa na profil lipidowy (poziom cholesterolu i jego frakcji) i zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Piśmiennictwo

1. Gugała M., Zarzecka K., Sikorska A.:Prozdrowotne właściwości oleju rzepakowego. Postępy Fitoterapii 2014/2, s. 100-103
2. Ziemlański Ś., Budzyńska-Topolowska J.: Tłuszcze pożywienia i lipidy ustrojowe. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 1991.

1. Wroniak  M., Krygier K., Kaczmarczyk M.: Comparison of the quality of cold pressed and virgin rapeseed oils with industrially obtained oils. Pol. J. Food Nutr. Sci., 2008, 58, 1, 85-89.
2. Wroniak M.: Wartość żywieniowa olejów rzepakowych tłoczonych na zimno, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość., 2012, (6) 85, 79-92

5. Mińkowski K., Grześkiewicz S., Jerzewska M.: Ocena wartości odżywczej olejów roślinnych o dużej zawartości kwasów linolenowych na podstawie składu kwasów tłuszczowych, tokoferoli i steroli. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2011, 2 (75), 124 – 135

1. Obiedzińska A., Waszkiewicz-Robak B.: Oleje tłoczone na zimno jako żywność funkcjonalna. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2012, 1 (80), 27-44.

7. Kunachowicz H i wsp.: Tabela składu i wartości odżywczej żywności, Warszawa, wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa, 2005
8. Jarosz M.: Normy żywienia człowieka. IŻŻ, Warszawa, 2012
9. Maniak B., Zdybel B., Bogdanowicz M., Wójcik J.: ocena wybranych właściwości fizykochemicznych tradycyjnych olejów roślinnych produkowanych na ziemi lubelskiej. Inżynieria rolnicza agricultural engineering. 2012: Z. 3(138) S. 101-107
10. Lin L., Allemekinders H., Dansby A.: Evidence of health benefits of canola oil. Nutrition Reviews 2013, Vol. 71(6):370–385
11. Karmańska, B. Karwowski.: Rola witaminy K w metabolizmie kości. CHEM. TOKSYKOL. – XLVIII, 2015, 1, str. 106 – 115
12. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. National Nutrient Database for Standard Reference Release. [https://ndb.nal.usda.gov]
13. Ronden JE, Thijssen HWH, Vermeer C: Tissue distribution of K-vitamers under different nutritional regimens in the rat. Biochim Biophys Acta Acta 1998; 1379: 16-22

1. Cranenburg ECM, Schurgers LJ Vermeer C: Vitamin K: The coagulation vitamin that became omnipotent. Thromb Haemost 2007; 98: 120-5
2. Okano T et al.: Conversion of Phylloquinone (Vitamin K1) into Menaquinone-4 (Vitamin K2) in Mice. Two possible routes for menaquinone+4 accumulation in cerebra of mice. J Biol Chem 2008; 283: 11270-9.
3. Troy L.M. ,Jacques P.F., Hannan M.T., Kiel D.P., Lichtenstein A.H., Kennedy E.T., Booth S.L.: Dihydrophylloquinone intake is associated with low bone mineral density in men and women Am J ClinNutr August 2007; 86(2): 504-508.

Post Czy olej rzepakowy ma witaminy? pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

 W ramach akcji promocyjno-degustacyjnych będzie można skosztować sałatki z olejem rzepakowym z ziołami, otrzymać broszurę edukacyjną, a także dowiedzieć się o walorach kulinarnych i żywieniowych „oliwy Północy”.

W tym roku na okładce broszury edukacyjnej pojawi się Katarzyna Bosacka, znana dziennikarka i autorka programów nt. zdrowego odżywiania. Ponadto konsumenci znajdą w środku ciekawe przepisy polskich blogerów. Są to prace nagrodzone w konkursie organizowanym w ramach kampanii.

Lokalizacje i terminy akcji:

• I weekend: 25-26 kwietnia 2014, pt. 14.00-20.00 sb.9.00-19.00

1. Bydgoszcz, ul. Wojska Polskiego
2. Żory
3. Warszawa, ul. Modlińska
4. Brodnica
5. Leszno
6. Łuków
7. Piotrków Trybunalski
8. Szczecin, ul. Striga
9. Września
10. Dzierżoniów
11. Wrocław, ul. Legnicka
12. Bydgoszcz, ul. Solskiego
13. Bielsko Biała
14. Brzeg
15. Bełchatów

• II weekend: 9-10.05.2014, pt. 14.00-20.00 sb. 9.00-19.00

1. Chojnice
2. Chorzów, ul. 3-go Maja
3. Ełk
4. Gdynia, ul. Morska
5. Gniezno
6. Iława
7. Jarocin
8. Kalisz
9. Malbork
10. Mysłowice
11. Nowy Dwór Mazowiecki
12. Pabianice
13. Piła
14. Puławy
15. Sanok

• III weekend: 16-17.05.2014, pt. 14.00-20.00 sb.9.00-19.00

1. Suwałki
2. Świdnik
3. Tarnobrzeg
4. Zabrze, al. Korfantego
5. Zamość
6. Bolesławiec
7. Żyrardów
8. Łódź, ul. Wróblewskiego
9. Wołomin
10. Wrocław, ul. Armii Krajowej
11. Dębica
12. Gorzów
13. Przemyśl
14. Stargard Szczeciński
15. Włocławek

————————————————————————————————————————————–

„Pokochaj olej rzepakowy” to kampania edukacyjna, której celem jest promowanie wartości zdrowotnych i odżywczych oleju rzepakowego oraz jego znaczenia w codziennej diecie i profilaktyce zdrowotnej. Organizatorem programu jest Polskie Stowarzyszenie Producentów Oleju, przy wsparciu Komisji Europejskiej oraz Agencji Rynku Rolnego. Kampania rozpoczęła się w 2011 r. i potrwa do sierpnia 2014 r.

Więcej informacji na: www.pokochajolejrzepakowy.pl   oraz www.facebook.com/olejrzepakowy .

Post STARTUJĄ AKCJE PROMOCYJNO-DEGUSTACYJNE W RAMACH PROGRAMU „POKOCHAJ OLEJ RZEPAKOWY” pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Rzepak jest jedną z najważniejszych roślin miododajnych – udział miodu rzepakowego w całościowych zbiorach z sezonu może sięgać nawet kilkudziesięciu procent. Miód pozyskiwany z tej rośliny ma barwę jasnożółtą lub niemal białą, a zapach zbliżony jest do silnego aromatu kwitnącego rzepaku. Cechą charakterystyczną tego miodu jest to, że szybko – nawet kilka dni po miodobraniu –  się krystalizuje, co oznacza że przechodzi ze stanu ciekłego w stały. W płynnej postaci miód rzepakowy występuje tylko krótko po zebraniu – na przełomie maja i czerwca. Szybki proces krystalizacji, w wyniku którego miód ten przybiera postać smalcowatą, wiąże się z charakterystyczną dla niego dużą zawartością glukozy. To właśnie naturalny cukier wpływa na słodki i delikatny smak miodu rzepakowego.

Związek z lokalną tradycją

Wysoka jakość miodu pozyskiwanego z rzepaku leży u przyczyn jego dużej popularności zarówno wśród pszczelarzy jak i konsumentów. W niektórych regionach Polski rzepak jest nie tylko główną rośliną miododajną, ale także jednym ze znaków promujących lokalną żywność i tradycję. O wysokiej jakości miodu rzepakowego świadczy wpisanie go na Listę Produktów Tradycyjnych, na którą trafiają tylko produkty o wyjątkowych właściwościach, stanowiące element tożsamości społeczności lokalnej.

Wysoka jakość naszego krajowego produktu, jakim jest miód rzepakowy, gwarantowana przez związek z regionalnymi tradycjami pszczelarskimi, przemawia za jego lepszym poznaniem i włączeniem na stałe do naszej diety. Przemawia za tym dodatkowo łatwa dostępność tego produktu – rzepak, który obficie kwitnie na dużej powierzchni polskich pól, jest bardzo wydajną rośliną miododajną (patrz infografika niżej).

Wydajność rzepaku

(źródło: http://konfraternia.org/blogi_autorskie/wordpress_piotrsobun/?p=1083)

Post Miód rzepakowy – jeszcze jeden skarb polskich pól pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Z porównania składu najbardziej popularnych w polskiej kuchni olejów wynika, że to właśnie olej rzepakowy jest tłuszczem roślinnym o parametrach najbardziej korzystnych dla naszego zdrowia.
Jest bogatym źródłem kwasu oleinowego, a dodatkowo wyróżnia się wysoką zawartością kwasów omega-3.
Stosunek kwasów omega-6 do omega-3 wynosi 2:1 i jest optymalny z żywieniowego punktu widzenia. W żadnym z pozostałych olejów ten stosunek nie jest do niego zbliżony, a najgorzej wypada w tej kwestii popularny olej słonecznikowy.
Olej rzepakowy posiada najmniej niekorzystnych dla naszego zdrowia nasyconych kwasów tłuszczowych. Bardzo słabo w tym zestawieniu wypada powszechnie uważana za niezastąpioną oliwa z oliwek!
Warto dodać, że olej rzepakowy charakteryzuje się także wysoką zawartością witamin E i K rozpuszczalnych w tłuszczach oraz prowitaminy A.

Post Porównanie olejów roślinnych pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Składniki:

• 8 gotowych naleśników (ewentualnie placków tortilli)
• szpinak – 500 gramów
• mięso mielone – 300 gram
• żółty ser starty – 100 gram
• jajko – 1 sztuk
• kwaśna śmietana – 1 szklanka
• ketchup – 1 szklanka
• szczypt soli
• 3 łyżki oleju rzepakowego

Przygotowanie.

1. Szpinak oczyść, umyj w dużej ilości wody i odsącz. Drobno pokrój.
2. Na rozgrzany tłuszcz wrzuć mielone mięso i podsmaż.
3. Dodaj szpinak, starty ser i jajko. Dobrze wymieszaj i przypraw.
4. Na gotowe naleśniki nałóż nadzienie i zwiń w ruloniki.
5. Ułóż naleśniki w nasmarowanym tłuszczem naczyniu żaroodpornym. Każdą warstwę skrop olejem rzepakowym.
6. Śmietanę wymieszaj z ketchupem i łyżką startego sera. Potrawę zalej sosem i wstaw na około 30 minut do nagrzanego piekarnika.

Post Zapiekane naleśniki ze szpinakiem pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Coś żółtego, coś zielonego, coś białego… i zobaczcie sami jak będzie smacznie!

Składniki:

• 8 średniej wielkości ziemniaków
• główka brokuł
• 30 dag mielonego mięsa(może być wieprzowo- drobiowe)
• 3 cebule
• duża filiżanka utartego, żółtego sera
• 2 jajka
• szklanka śmietany
• sól, pieprz, Vegeta do smaku
• 2 łyżki keczupu
• kopiasta łyżka bułki tartej
• wiórki zamrożonego masła
• olej rzepakowy do wysmarowania formy

Przygotowanie:
Mięso łączymy z keczupem, jajkiem, przyprawami, wyrabiamy na jednolitą masę. Do wcześniej zagotowanej i osolonej wody wrzucamy oczyszczone kawałki brokuła – gotujemy ok.7 minut, aby lekko zmiękły, następnie odstawiamy do obcieknięcia. Kroimy cebulę w piórka, ziemniaki w cienkie talarki (ja w tym celu używam tarki). Brytfankę obficie smarujemy olejem rzepakowym, na spodzie układamy połowę startych ziemniaków, na nich warstwę cebuli, brokuły, doprawione mięso i, na wierzchu, pozostałe ziemniaki. Każdą warstwę oprószamy przyprawami. Ułożone produkty zalewamy śmietaną lekko spienioną z jajkiem i utartym serem, wierzch posypujemy tartą bułką i wiórkami masła. Wstawiam do nagrzanego piekarnika, zapiekam przez 50 minut w temperaturze 180-200st. Jeśli wierzch jest zarumieniony, a boki potrawy lekko odstają od formy – wyciągamy z piekarnika. Najlepiej smakuje z lekką, warzywną sałatką.

Post Luksusowa zapiekanka ziemniaczana pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Najlepszą można zjeść tylko we Włoszech. O czym mowa? Oczywiście, chodzi o pizzę. Stanowi idealne połączenie ciasta, ziół i składników, które czynią ją tak smaczną. Niewielu wie, jak sprawić, aby ciasto smakowało rodem z Włoch.

Ciasto:

• 500 g mąki pszennej
• 40-50 g świeżych drożdży
• 250 ml ciepłej wody
• 1 płaska łyżeczka soli
• pół łyżeczki cukru
• 2 łyżki oleju rzepakowego

Drożdże rozprowadzam ciepłą wodą z cukrem. Odstawiam na 10-15 minut, aż wyrosną. Do mąki z solą wlewam rozczyn drożdżowy, mieszam i zagniatam dość miękkie ciasto (jeśli będzie za twarde, wlejcie jeszcze trochę wody), dodaję olej rzepakowy i wszystko razem ponownie zagniatam. Ciasto podczas wyrabiania powinno sprawiać wrażenie, jakby zaczynało puchnąć. Układam je na wysmarowanej olejem blaszce z piekarnika.

Smażymy cebulkę. Gdy się zarumieni, dodajemy posiekane pieczarki i dusimy, często mieszając, aby cebulka się nie spaliła.

Post Pizza all’italiana pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.