Należy jednak pamiętać, że wpływ diety na zdrowie nie zależy od jej nazwy, ale od jakości. Wybierając diety roślinne z powodów zdrowotnych trzeba mieć świadomość niedostatecznego spożycia niektórych składników odżywczych. W konsekwencji, potencjalne korzyści takiej diety mogą być niwelowane przez negatywne skutki niedoborów. Wśród składników odżywczych, które w diecie wegetariańskiej/wegańskiej występują w zbyt małych ilościach są kwasy tłuszczowe omega-3. Kwas eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA) zawarty jest jedynie w żywności pochodzenia zwierzęcego, zatem dieta eliminująca mięso, mleko, ryby i jaja nie dostarcza tych składników. Wiele badań wskazuje, że wegetarianie i weganie mają niższe stężenie kwasów omega-3 we krwi, niż osoby jedzące wszystkie grupy produktów. Niewielkie ilości EPA i DHA mogą tworzyć się w organizmie z kwasu alfa-linolenowego (ALA) – zawartego w roślinach, ale wydajność tego procesu uzależniona jest od ilości innych rodzajów tłuszczów w diecie. Stwierdzane obecnie duże spożycie kwasów omega-6, typowych dla oleju słonecznikowego, czy oleju z pestek winogron wpływa na szlak przemian tłuszczów, hamując syntezę EPA i DHA.
Kwas alfa-linolenowy zawarty jest m.in. w zielonych warzywach liściastych, orzechach oraz olejach, szczególnie lnianym i rzepakowym. W oleju rzepakowym rafinowanym jego ilość jest np. 10-krotnie wyższa, niż w oliwie z oliwek, a dodatkową korzyścią jest proporcja kwasu alfa-linolenowego do kwasu linolowego (omega-6), co sprzyja procesom tworzenia się EPA i DHA w organizmie. Z uwagi na działanie przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe kwasy omega-3 są szczególnie cenne dla zdrowia, dlatego zaleca się, aby olej rzepakowy był częstym składnikiem diet roślinnych.

Do niewątpliwych zalet diet wegetariańskich należy małe spożycie tłuszczów nasyconych (w praktyce tłuszczów zwierzęcych), miejsce których zajmują tłuszcze nienasycone, charakterystyczne dla żywności pochodzenia roślinnego. Olej rzepakowy, poza omówionymi już wielonienasyconymi kwasami omega-3 ma dużą zawartość jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (63% wszystkich tłuszczów). Zastąpienie tłuszczów nasyconych olejem rzepakowym może obniżać stężenie cholesterolu LDL i trójglicerydów, a tym samym zmniejszać ryzyko chorób układu krążenia. W powszechnie uznanej, prozdrowotnej diecie śródziemnomorskiej, która spełniałaby także kryteria, promowanej obecnie diety fleksitariańskiej dominują tłuszcze jednonienasycone. W krajach takich, jak Grecja i Włochy ich źródłem jest głównie oliwa z oliwek. W Polsce, w myśl frazy „cudze chwalicie swego nie znacie” należy uwypuklić optymalne właściwości oleju rzepakowego.

Autor: dr hab. Regina Wierzejska, prof. NIZP PZH – PIB – Zakład Żywienia i Wartości Odżywczej Żywności, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, Państwowy Zakład Higieny – Państwowy Instytut Badawczy.

Sfinansowano z Funduszu Promocji Roślin Oleistych

Post Olej rzepakowy a diety roślinne pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.

Nasz styl życia w znacznym stopniu wpływa na ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego. Odpowiednia modyfikacja codziennych nawyków, w tym diety, stanowi niezbędny element leczenia nadciśnienia tętniczego oraz choroby niedokrwiennej serca.

Jednym ze wskaźników jakości zdrowotnej diety jest zawartość w niej kwasów omega 3. Spożycie tych niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) jest kluczowe do właściwego funkcjonowania wszystkich narządów w organizmie, a w szczególności układu sercowo – naczyniowego. Rola tłuszczów nienasyconych z rodziny omega 3 w układzie sercowo-naczyniowym polega na wykazaniu właściwości obniżających stężenie triglicerydów oraz krzepliwość krwi, a także wzrostu stężenia cholesterolu frakcji HDL – tzw. „dobrego cholesterolu”. Ponadto w badaniach wykazano działanie hipotensyjne, przeciwzapalne, a nawet antyarytmiczne tej grupy kwasów tłuszczowych.

Organizm człowieka nie posiada zdolności syntezy NNKT

Z tego powodu jedynym ich źródłem jest dieta. Kwasy omega 3 przede wszystkim występują w rybach oraz zwierzętach morskich żywiących się planktonem lub rybami. Jednak spożycie ryb w Polsce jest nadal niskie. Według ostatnich danych Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (IERIGZ) spożycie ryb w naszym kraju jest średnio o połowę niższe niż w innych państwach Unii Europejskiej. Dodatkowo ciągle odnotowuje się wysokie spożycie nasyconych kwasów tłuszczowe (NKT), których głównym źródłem są produkty zwierzęce i przetwory mleczne m.in masło, smalec, łój, śmietana, a także oleje palmowy i kokosowy, stosowane powszechnie do produkcji margaryn czy produktów cukierniczych. W Polsce spożywa się je w ilościach znacznie przekraczających zalecenia żywieniowe. Takie zachowania konsumenckie stwarzają podwyższone ryzyko rozwoju wielu chorób cywilizacyjnych nie tylko układu sercowo-naczyniowego.

Wydaje się zatem ważne szukanie tanich i łatwych w użyciu roślinnych źródeł nienasyconych kwasów tłuszczowych. W codziennej diecie warto zastępować tłuszcze zwierzęce olejami roślinnymi. Na szczególną uwagę zasługuje olej rzepakowy znany ze swojego optymalnego składu kwasów tłuszczowych, co przekłada się na jego właściwości odżywcze. Kwasy tłuszczowe jednonienasycone stanowią w nim 55%, wielonienasycone (WNKT) około 30%, a kwasy nasycone zaledwie 4%, czyli mniej niż w samej oliwie z oliwek! W literaturze naukowej istnieje wiele badań potwierdzających korzyści wynikające z zastąpienia tłuszczu zwyczajowo spożywanego olejem rzepakowym. Spożycie tego oleju w ilości zaledwie 19g na dzień, czyli średnio dwóch łyżek, wykazuje już działanie ochronne dla serca.

Piśmiennictwo:

1. Materac E., Marczyński Z., Bodek KZ.: Rola kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 w organizmie człowieka. Bromat. Chem. Toksykol. XLVI, 2013, 2: 225 – 233.
2. Moszak M., Zawada A., Grzymisławski M.: Właściwości oraz zastosowanie oleju rzepakowego i oleju z amarantusa w leczeniu zaburzeń metabolicznych związanych z otyłością. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2018, 9: 23–64.
3. Knieć M., Kujawska-Łuczak M.: Wpływ stylu życia na występowanie nadciśnienia tętniczego u dorosłych. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2012, 3: 14–23.
4. Bąkowska W., Skrypnik D.: Dietoterapia w chorobie niedokrwiennej serca. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2020; 11: 11–23.
5. Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (IERIGZ). https://www.ierigz.waw.pl/publikacje,1,3,0.
6. Szponar L., Mojska H., Ołtarzewski M.: „Czy wiesz, ile potrzebujesz tłuszczów?” red. Mirosław Jarosz, Instytut Żywności i Żywienia. Warszawa 2018.

Autor:

dr Anna Brończyk- Puzoń
dietetyk kliniczny

31.08.2020 Sfinansowano z Funduszu Promocji Roślin Oleistych

Post Olej rzepakowy w ochronie zdrowia serca pojawił się poraz pierwszy w Pokochaj Olej Rzepakowy.